شه‌ممه‌ , ئازار 2 2024

ڕۆڵ و پـێگەی مەزنى دايك

ناز سعید-توێژەر 

دایك ئەو بەخششە خوداییە یە كە كردگاری مەزن بە تایبەت لە سۆزو ئارامی خۆی پێداوە. دایك پڕە لە سۆزو ئەوینی جوانی خودایی، سۆز و بەخشندەیی لە هەموو مەخلوقێك زیاترە.

زۆرینەی مرۆڤ شەو و ڕۆژ خواپەرستی دەكەن بۆ ئەوەی لە ژیانی دوای ئەم دنیایەدا بە بەهەشتی خوایی شاد ببن. دیارە بە دەستهینانی كار و زەحمەت و خۆپاریزی زۆری دەویت، بەڵام خودای گەورە بێ‌ دودڵی ئەو بەهەشتەی بەندەكانی ئاواتی بۆ دەخوازن دەیخاتە ژێر پێیەكانی دایك!!! بۆچی؟ دەكرێت بپرسین بۆچی دایك ئەوەندە پایەی بەرزە لای خالقی كەون؟ دایكێك بەهەشتی خودا شایەن بەوبێت لە ژێر پێیەكانی بێت نەك لە لای سەری!! دەكرێت بپرسین بۆچی دایك هێندە پیگەی مەزنە؟

بۆ وڵامی ئەم پرسیارە لەم بابەتەدا تیشك دەخیەنە سەر ڕۆڵ و پیگەی دایك لە ئایین دا و ئاماژە بە كاریگەری دایك دەكەین لەسەر نەوەكانی و دواجار لەسەر كۆمەڵگە.

وشەی (دایك): وشەیەكی تایبەتە و لە زمانە جیاوارەكانی جیهاندا وشەی تایبەت بە خۆی هەیە و لە زمانی ئینگلیزیدا بە (Mother) هاتووە و لە عەرەبیشدا بە (الام) . ئەوەی جیگەی سەرنجە ئەوەیە كە لە زۆرینەی زمانەكانی جیهاندا پیتی (م) یاخود (M) بونی هەیە. بەڵام دیارە ئەم تایبەتمەندیە زمانی كوردی ناگریتەوە.

نمونەی هەندێك لەو زمانانەش وەك:

روسی: ماتی

یونانی: ماتا

هۆڵەندی: ماتاكا

ئینگلیزی: مازر

نەمساوی: موترك

فرنسی: مامان

ئێرانی: مادر

بلجیكی: مام

ئەلمانی: موتر

هیندی:ممی

دایك كێیە یاخود بەكێ‌ دەگوترێت دایك؟

دایك  وەك مرۆڤ (دیارە لە م بابەتەدا باسی دایك دەكەین وەك مرۆڤ) ئەو بونەوەرەیە كە  هۆكارە بۆ هاتنە دونیای كۆرپەكەی و كاری بەخێوكردن و پەروەردەكردنی لە ئەستۆ دەگریت، لە هەموو لایەنەكانی ژیانەوە تاكو دەبێتە مرۆڤیكی كامڵ كە توانای پشت بە خۆبەستن بەدەستدەهێنێت.

لەم ڕوانگەیەوە دایك تەنها بەو كەسە ناوترێت كە لە سكیدا كۆرپەكەی هەڵدەگرێت، بەڵكو بەو كەسەش دەوترێت كە  هەڵدەستێت بە پەروەردەكردن و نازپێدان و لە خۆگرتنی منداڵ و شوێنی دایك دەگرێتەوە لە هەموو لایەنەكانەوە. جا ئیدی ئەو مناڵە لە نزیكانی خۆی بێت یاخود لەو منداڵانە بێت كە بێ‌ دایك  باوكن و لە خانەی بێ‌ سەرپەرشتاندا هەڵدەگیرێنەوە. بۆیە دەكرێت بوترێت كەسانیك هەن هێندە سۆزو موحیبەت دەبەخشن كە جێگەی دایك دەگرنەوە و شایەنی ڕێزی بێ‌ پایانن، بیریشمان نەچێت دایكانێكیش هەن (بەداخەوە) بە ناو دایكن و تەنها لەڕووە بایەلۆژیەكەوە هۆكاربون بۆ هاتنە دونیای منداڵ و هیچ لە مانای ئەرك و ڕۆڵی مەزنی دایكایەتی  نازانن. بۆیە پێویستە دایكان هوشیارانە مامەڵە بكەن و لە گەورەیی و مەزنی ئەركی دایكایەتی تێبگەیەندرێن لە ڕێگەی پسپۆڕانی پەروەردەو خێزانەوە ڕێنمای و ڕۆشنبیری بڵاوبكریتەوە بۆ كەسانیك كە خۆیان هیشتا لە ڕۆڵی خۆیان تێ‌ نەگەیشتون. گەرچی لە ڕاستیدا دایك (دایكی نمونەیی) گەورەترین فێرگەی مرۆڤە و كاریگەری لەسەر تەواوی لایەنەكانی ژیانی هەیە. 

 ڕۆڵ و كاریگەری دایك لەسەر كەسایەتی مرۆڤ:

زانایان و توێژەرانی بواری پەروەردەو خێزان جەخت لەسەر ئەوە دەكەنەوە كە دایك یەكەمین كاراكتەرە لە ژیانی مرۆڤدا كە ڕۆڵی گرنگ و كاریگەری هەیە لە گۆڕینی منداڵ لە بونەوەرێكی بایەلۆژییەوە بۆ بونەوەرێكی كۆمەڵایەتی، كە ئەم كاریگەریە هەمیشەییە و بەردەوام ڕەنگدانەوەی دەبێت لەسەر كەسایەتی ئەو مرۆڤە، لە تەواوی قۆناغەكانی ژیانیدا لە هەموو سەردەمەكانی (منداڵی و هەرزەكاری و كامڵبوون)، كاریگەری دەبێت لەسەری لە هەموو لایەنەكانی دەروونی و كۆمەڵایەتی و ئابوری و دینداری …هتد.

هەروەك زانایان تەئكید دەكەنەوە كە كاریگەری دایكان لەسەر كۆرپەلەكانیان لە تەمەنێكی زۆر بچوكەوە دەستپێدەكات وەك هەندێك توێژینەوە باسی دەكەن كە تەنانەت لە و كاتەوەی منداڵ لە سكی دایكیدایە هەست و نەستی دایك كاریگەری دەبیت لەسەری بە هەردوو لایەنی باش و خراپەوە. بۆیە پێویستە دایكان زۆر بە وریایی مامەڵە لەگەڵ منداڵەكانیاندا بكەن و ئاگاداری هەموو هەڵسوكەوتەكانیان بن .

بۆیە دەبینین هەمیشە كەسانی باش و هەڵكەوتوو سودمەند لە كۆمەڵگەدا ئەوكەسانەن كە لە لایەن دایكێكی باشەوە یاخود (جێگرەوەیەكی باشی وەك دایكەوە) پەروەردە كراون  و، كەسایەتیەكی باش و سەركەوتوویان لێ بەرهەمهاتووە، بەهەمان شێوەش كەسانی لاسارو لادەر لە یاساو ڕێساكان بەزۆری ئەو كەسانەن كە لەلایەن دایكانێكی ناباشەوە پەروەردەكراون و یاخود گوێ‌ بە پەروەردەكردنیان نەدراوە بە شێوەیەكی دروست. بۆیە دواجار بونەتە هۆكاری نەهامەتی بۆ خۆیان و كۆمەڵگەكەشیان .

زوربەمان  نمونەی عارفی گەورەی جیهانی ئیسلامی شەیخ عبدالقادری گەیلانیمان بیستوە كە بە هۆی پەروەردەی دایكیەوە كە فێریكردبوو هەرگیز درۆ نەكات، چۆن لەو سەردەمەداو بەو تەمەنە كەم و منداڵییەی بوو بە هۆی تەوبەكردن و گەڕانەوەی جەردەو ڕێگرەكان! ئاشكرایە كە تەنها بەهۆی پەروەردەی دایكێكی مەزنەوە بوو.

یاخود زاناو ناوداری مەزنی كورد بدیع الزمان (سعید نورسی)، كە بە كاریگەری پەروەردەی دەستی دایكێكی مەزن و میهرەبان بویە ئەو زانا ناودارو بەڕێزەی كە بە پەیامەكانی نوری جیهانی تاریكی نەفامی ڕوناك كردەوە. بە دڵنیایەوە ئەو مامۆستا بەڕێزە ماندووبون و هەوڵی بێ‌ شوماری داوە لەژیانیداو وانەی زۆری لای زۆر زانای بەناوبانگ وەرگرتووە، بەڵام وەك خۆی ئاماژەی پێداوە كاریگەری  پەروەردەی دایكی لە هەموویان زیاتر بووە. ئەوەتا لە نوسینێكیدا ئاماژە بەمە دەكات و دەفەرموێت: (یەكەمین مامۆستای مرۆڤ كە لە هەموو كەسێك زیاتر كاریگەرە بۆی، دایكیەتی. سوێند بە خوای گەورە من قوڵترین و كاریگەرترین دەرس و وانەیەك كە وەرمگرتوە و هەمیشە لە ناخمدا نوێدەبێتەوە ئامۆژگاری و وانە مەعنەوییەكانی دایكمن. بەچەشنێك كە لەناخمدا ئەو وانانە وەها جێگیربوون لە جەستەشمدا وەك تۆویان لێهاتووەو،  لە درێژایی ماوەی تەمەنمدا كە خۆی لە (80) ساڵ دەدات، هەرچەندەش وانەم لە زیاد لەهەشتا هەزار كەس وەرگرتوە،  بەڵام لەوە دڵنیام كە وانەكانی تریش لەسەر بناغەی ئەو تۆوانە سەوز بوون و بنیاتنراون .واتە لەسەر بناغەی ئەو ئامۆژگاری و وانەكانی دایكم كە لەسەرەتای تەمەنمدا ئاراستەی سروشت و گیانی منی كردوون و من بە چەند تۆوێكی بنەڕەتییان دەزانم لەنێوان ئەو ڕاستیە مەزنانەدا كە ئێستاش لەتەمەنی هەشتا ساڵیمدا دەیانبینم)

بۆیەش لە جێگەیەكی دیكەدا دەفەرموێت: بە كۆچ و ڕۆیشتنی دایكم لەم جیهانە من نیوەی وجودی خۆمم لەدەستدا و ئێستە هەست ئەكەم نیوە مرۆڤێكم!!!

پێگەی دایك لە ئاییندا

گرنگیدانی ئایین بە دایك ئاشكرایە و بە ڕوونی بەدیدەكرێت لە ئایەتە پیرۆزەكانی قورئان و فەرموودەكانی پێغەمبەردا (د.خ) . خودای مەزن لە چەندین ئایەتدا باسی دایك و باوكی كردوە بەتایبەت باسی گەورەیی دایك، بۆ نمونە خودای گەورە دەفەرموێت: (وقضی ربك ألا تعبدوا إلا إیاه وبالوالدین إحسانا إما یبلغن عندك الكبر أحدهما أو كلاهما فلا تقل لهما أف ولا تنهرهما وقل لهما قولا كریما، واخفض لهما جناح الذل من الرحمة وقل رب ارحمهما كما ربیانی صغیرا )ص/4

 زانایان لە ڕاڤەی ئەم ئایەتەدا دەفەرمون خوداوەند وەك چۆن فەرمان دەكات بەوەی جگە لە زاتی پاكی خۆی پەرستش بۆ كەس نەكرێت، هاوكات فەرمان دەكات بە چاكەكردن و باشبوون لەگەڵ دایك و باوكاندا .

زانایانی بواری تەفسیر لە ڕاڤەی (واخفض لهما جناح الذل من الرحمة)ی ئەم ئایەتدا دەفەرموون: مەبەست اخفض لهما جناح  واتای هاوشێوەی باڵندە چۆن باڵەكانی بەخش و بڵاودەكاتەوە هەندێكجار بۆ بێچوەكانی و، هەندێك جار بۆ نیشتنەوە كە لە هەردوو بارەكەدا نیشاندەری نزمی و تەوازوعە. وشەی (الذل) بەواتای ملكەچیكردن وەك ملكەچبوونی بەندە بۆ خاوەنەكەی، دیارە بەندە لەسەری پێویستە ملكەچی تەواوی فەرمانەكانی خاوەنەكەی بێت بە بێ‌ چەندو چۆن، بەڵام جوانناسی و وشەكاری ئەم فەرمایشتە لێرەدا ئەوەیە دەفەموێت باڵی ملكەچكردنێك لە ڕەحمەت و سۆزەوە. ئەمەش جەخت لەسەر ئەوە دەكاتەوە كە پێویستە ملكەچی دایە و باوان بین لەڕووی سۆزەوە نەك لە ڕووی ترسی ملكەچی كۆیلایەتیەوە، باڵیان بۆ بكەینەوە چۆن باڵندە باڵەكانی لە بەر سۆزی دایكایەتی بۆ بێچوەكانی دەكاتەوە.

هەروەها كردگاری مەزن دەفەرموێت: (ووصینا الإنسان بوالدیه إحسانا حملته أمه كرها ووضعته كرها وحمله وفصاله ثلاثون شهرا) الاحقاف/15 . لێرەدا وشەی وصیە هاتووە كە مانای وەسیەت كردن یاخود ڕاسپاردن دێت، دیارە مرۆڤ كاتێك كەسێك وەسیەتی بۆ دەكات یاخود ڕاسپاردەیەكی پێدەدات بەوپەری تواناوە هەوڵی بە جێگەیاندنی دەدات، جا دەبێت بۆ ڕاسپاردەو وەسیەتی خودایی مرۆڤ پەرۆشانەتر هەوڵی جێبەجێكردنی بدات، لێرەدا بەتایبەت جەخت لەسەر گەورەيی دایك دەكاتەوەو بیرمان دەهێنێتەوە كە دایك بە زەحمەت و ناڕەحەتی زۆر كۆرپەكەی هەڵدەگرێت و بە خێوی دەكات. خودای گەورە دەفەرموێت: (واعبدوا الله ولا تشركوا به شيئا وبالوالدين احسانا) النسا‌ء/ 36، سەرنجبدە خوداوەند دوای ئەوەی فەرمان بە پەرستشی زاتی خۆی دەكات ڕاستەوخۆ دوای ئەوە فەرمان بە چاكەكردن لەگەڵ دایك و باوك دەكات! دەفەرموێت: (قل تعالوا أتل ما حرم ربكم علیكم الا تشركوا بهِ شیئا وبالوالدین إحسانا) الانعام/151

أبن الكثیر، لە ڕاڤەی ئەم ئایەتەدا دەفەرموێت: تعالوا واتا وەرن یاخود بە ئاگابن با هەندێك لەو شتانەتان بۆ ڕوون بكەمەوە كە خوا حەرامی كردون یەكەم هاوەڵ و شەریك بۆ خودا دامەنێن ئەمە واتای نەفیە و قەدەغەكردنە پاشان ڕاستەوخۆ دەفەرموێت لەگەڵ باوانتاندا باشبن، ئەمەیان وەك فەرمان و لە هەمان كاتا وەك ڕاسپاردە هاتووە، چونكە لە كۆتایدا دەفەرموێت: (ذلكم وصاكم به لعلكم تعقلون). بەهەمانشێوە لە ئایەتی 83 ی سورەتی البقرةدا خوداوەند دەفەرموێت: (وإذ أخذنا میثاق بني إسرائیل لا تعبدون إلا الله وبالوالدین إحسانا) دیسان ڕاستەوخۆ دوای فەرمانی خودا پەرستی فەرمانی چاكەكردن لەگەڵ دایك و باوكان هاتووە.  هەموو ئەم ئایەتانە سەلمێنەری گەورەیی  باوانن بەتایبەت دایكان،  ئاشكرایە كە ئایاتی زۆر هەن لەم بارەیەوەو، باسی ڕۆڵی مەزنی دایك لە پەروەردەی كەسانی سەركەوتوودا دەكەن وەك نمونەی دایكی دووان لە پێغەمبەرە مەزنەكان ئەوانیش (موسا و عیسا) (سەلامی خوایان لەسەر بیت)، كە چیرۆكەكانیان ئاشكران لە قورئانی پیرۆزدا.

دایك لە ڕوانگەی فەرمودەكانی پێغەمبەرەوە (د.خ):

ئاشكرایە كە پێغەمبەر (د.خ) فەرموودەی زۆری هەیە دەربارەی مامەڵەو هەڵسوكەوت و ئەرك و واجبات بەرامبەر بە دایكان، هەمووان ئەوەمان بیستوە كە دەفەرموێت بەهەشت لەژێر پێی دایكاندایە. دیارە ئەمە وتەیەكی زۆر پڕواتایەو مەزنی دایك دەردەخات لە ئیسلامدا. فەرمودەی تری زۆر هەن كە ئیمە لێرەدا ئاماژە بە هەندێكیان دەكەین.(رضا الرب في رضا الوالدین،  وسخط الرب في سخط الوالدین (. خرجهما الترمذي .

ڕەزامەندی خودا لە ڕازیبونی دایك و باوكدایە، چەند سەرنج ڕاكێشە خودایەك كە مەخلوقاتی دروستكردوە ڕۆزیدەر و ژیان پێدەریانە كاتێك لە مرۆڤ ڕازی دەبێت كە دایك و بابی لێی ڕازی بن! خۆشبەختە ئەوكەسەی ڕەزامەندیان بە دەست دەهێنێت كە زۆر ئاسانە، سەرەنجام و دەستكەوتەكەشی ڕازیبونی خاڵقی كەونە.

گەر سەرنجی ئەم فەرمودەی تر بدەین كە دەفەرموێت: (سئل رسول الله صلی الله علیه وسلم: من أحق الناس بحسن صحابتی؟ قال: “أمك”. قیل: ثم من ؟ قال: “أمك”. قیل ثم من؟ قال “أمك”. قیل ثم من؟ قال: “أبوك”. رواه البخاری .سێ‌ جاران تەئكیدی لەوە  كردۆتەوە كە دایك شایستەترینە بۆ ئەوەی باش بین لە گەڵی و، بۆ ئەوەی هاوڕێیەتی بكەین و لە خزمەتیدا بین . بەڕاستی وایە دایك شایستە ترینە، بەدڵنیاییەوە هاودەمی كردنی دایك و لە خزمەتیدا بوونی خۆشی و ئاسودەییەك بە ڕۆح دەبەخشێت كە زمان ناتوانێت تەعبیری لێبكات، تەنها ئەوانە هەستی پێدەكەن كە بەڕاستی و بە دڵ لە خزمەتی دایكیاندا بوون و دەبن.

لە فەرمودەیەكی تردا كە باسی تاوانە هەرە گەورەكان دەكات دەفەرموێت: (ألا أخبركم بأكبر الكبائر؟ قلنا : بلی یا رسول الله . قال : الإشراك بالله،  وعقوق الوالدین) (في الصحیح عن أبی بكرە)  ، سەرنج دەدەین دوای هاوتا دانان بۆ خودا (كە بە پێی ئایینی ئیسلام مرۆڤ بەوە لە دین دەچێتە دەر) ئاماژە بەوە دەكات كە ئازاردانی دایك و باوك لە تاوانە هەرە گەورەكانە! كەوایە ئازاردانیان هاوتایە بە تاوانی بێ‌ بڕوایی یاخود بە مانایەكی دیكە ئازاردانی ئەوان لەوتاوانانەیە كە سزای سەختی بۆ هەیە.

ئەمانەو بە سەدان و هەزاران وتەو فەرموودە و  ئایەت و نوسراوی ئاسمانی و زەمینی هەن كە باس لە گەورەی دایك دەكەن  و نرخ و بەهای تایبەتیان پێی بەخشیوە و باسیان لە گرنگی ڕۆڵی دایك كردوە. لێرەوە دەگەینە ئەو دەرەنجامەی كە دایكان ڕۆڵ و كاریگەری زۆر گەورەو گرنگیان هەیە لە ژیانی مەخلوقاندا بە گشتی  لە ژیانی مرۆڤدا بەتایبەتی،  وە ك ئاماژەی پێدرا تێدەگەین كە پەروەردەی دایك كاریگەری ئاشكراو بە چاوی هەیە لەسەر تەواوی بوارەكانی ژیان و كەسایەتی و هەڵسوكەوتی مرۆڤەكان بە هەردوو لایەنی پۆزەتیڤ و نیگەتیڤەوە . واتە دایكی باش لەڕێگەی پەروەردەیەكی دروستەوە دەتوانێت نەوەیەكی سودمەن بۆ كۆمەڵگەو مرۆڤایەتی  پەروەردە بكات بەرهەمی بهێنێت، چونكە دایك یەكەمین و كاریگەرترین قوتابخانەیە كە بە درێژایی ژیان كاریگەری وانەپەروەردەییەكانی لەسەر مرۆڤ دەمێنێتەوە.بە پێچەوانەشەوە دایكی ناباش و پەروەردەی نادروست (بە داخەوە) نەوەیەكی زیانمەند بەرهەم دەهێنێت، كە دواجار دەبێتە هۆكاری گرفت و كێشەی جۆربەجۆر بۆ خودی خۆیی و خێزان و بنەماڵە و كۆمەڵگەكەشی.

بۆیە پێویستە دایكان وشیاربن و یاخود وشیار بكرێنەوە تا بە دروستی مامەڵەبكەن لە پەروەردەی نەوەكانیاندا كە وەك پەرەیەكی سپی وان و دایك چی بوێت لەسەری دەینوسێتەوە و ئیدی سڕینەوەی نییەو یاخود زۆر زەحمەتە و بە درێژایی ژیانی كاریگەری دەبێت . 

وە لە لایەكی تریشەوە ئەرك و واجبی هەموو مرۆڤیكە كە لە ڕۆڵی مەزنی دایك تێبگات و لە  پێگەی بەرزدا دایبنێت و بەوپەڕی میهرو سۆزو ڕێزەوە مامەڵەی لەگەڵ بكات بەتایبەت لە كات و سەردەمی بە ساڵداچوونیاندا كەبە داخەوە كەسانێك هەن زۆر نا دروستانە مامەڵەیان لەگەڵا دەكەن لەم قۆناغەی ژیانیانداو دەیان بەنە خەڵوەتگەی پیران،  بێئاگان لەوەی كە ئەوە چەندە ستەمێكی گەورەیە لەو بەخششە خوداییە مەزنە دەكرێت كە دایكەو هەموو ژیانی خۆی بۆ پێگەیاندنی ئەوان تەرخانكردبوو، لە كاتێكدا كەسانێك هەن ئاوات ئەخوازن كە قەدەر دەرفەتی پێ‌ بدانایا كە بەسەر و ماڵا وگیان خزمەتی دایكیان بكردایەت. 

كۆتایی ئەم بابەتە بەنمونەیەك دەهێنین كە وتراوە حەزرەتی موسا (40) ساڵ دوعای كرد خوا فرعەون لەناو ببات و ڕزگاریان بكات لەدەستی، خودا وەڵامی دوعاكەی دواخست تا دایكی فیرعەون لە دونیادا مابوو، لەبەرئەوەی فیرعەون زۆر باشبوو بۆ دایكی.!! سەرنج بدە فیرعەون كە بەردەوام دژایەتی موسای دەكرد و زوڵمی لە گەلەكەی دەكرد، نەك هەر ئەوە بەڵكو خۆی بە خوا دانابوو، كەچی خودای دلۆڤان مامەڵەی چۆن بوو بەرامبەر ئەو لەبەر ئەوەی ڕێزی دایكی لەلا مەزن بوو. دەبێت خوداوەند چی بۆ كەسانی باش بكات كە خۆش گوفتارو باش ڕەفتارن لەگەڵ دایكیاندا؟ بە پێچەوانەشەوە بۆ كەسانێك خراپ مامەڵە دەكەن دەبێت چۆن سزایەك هەبێت؟ دیارە چی بچێنین ئەوە دەدورینەوە.

ڕۆژی چەند دەتوانی پڕ بە دڵ وشەی دایك بڵیرەوە، زانایان سەلماندویانە كە وشە كاریگەری زۆری هەیە لەسەر هەست و ناخی مرۆڤ و  یەكێك لەو باشترین وشانەش كە ئارامی و ئاسودەی بە ڕوح دەبەخشن وشەی (دایك)ە، هەتا دەتوانیت بەناسكترین و پڕمیهرو بە سۆزترین شێوە وشەی دایك بڵێرەوە و، لە قوڵایی هەست و ڕوح و دڵتەوە بەوپەڕی عیشقەوە بڵێ دایكە گیان، ئەوجا بزانە چەندە خۆشی و سكونەت بە دڵی خۆت و دایكە پڕ لە سۆزو بێگەردەكەش دەگات. گەرچی دایكانێكیش ئەم جیهانە ماددیەیان جێهێشتبێت، بەڵام دڵنیابە بۆ یەك ساتیش ڕوحی مەزنی ئەوان لە ڕۆڵە و جگەرگۆشە پاك و بەوەفاكانیان دوور ناكەونەوە، چونكە دایكی ڕاستەقینە عاشقی جگەرگۆشە چاك و پاكەكەیەتی و ئاشكرایشە ڕوحی عاشقەكان ئاوێتەی یەكترن و هەرگیز لەیەك جودا نابنەوە.

ســــــــــەرچــــــاوەكـــان

1.https://en.wikipedia.org/wiki/Mother

2. الجمعیة العربیة لللمترجمین  و اللغوین العرب

http://www.wata.cc/forums

3.  المكتبة الاسلامیة  http://library.islamweb.net/

4. مشروع المصحف الالكترونی بجامعة الملك سعود  http://quran.ksu.edu.sa/tafseer/

5. www.goodreads.com/quotes

6. http://proverbs.roro44.net

Check Also

هەرجارەی توێژینەوەیەك (13) كاریگەری كۆمەڵایەتی لەسەر شێرپەنجەی منداڵان

بەیان نوری تۆفیقكاریگەری بواری مەعریفەیی و كۆمەڵایەتی و جەستەیی ودەروونی لەسەر ئەو منداڵانەی تووشی شێرپەنجەی …

48 کۆمێنت

  1. purchase rybelsus generic buy semaglutide 14 mg pills cost semaglutide

  2. Fantastic web site. A lot of useful information here. I’m sending it to some buddies ans also sharing in delicious. And of course, thank you on your effort!

  3. What’s Happening i’m new to this, I stumbled upon this I have found It positively helpful and it has helped me out loads. I am hoping to give a contribution & assist other users like its helped me. Good job.

  4. This is a great tip especially to those new to the blogosphere. Brief but very accurate information Thanks for sharing this one. A must read article!

  5. Hi there to all, it’s really a good for me to visit this web site, it contains precious Information.

  6. online casinos gambling casinos best casino games

  7. order vardenafil 20mg generic buy vardenafil 10mg levitra online order

  8. buy hydroxychloroquine generic buy plaquenil 400mg for sale plaquenil order online

  9. buy aristocort medication aristocort 10mg cost buy triamcinolone 10mg

  10. purchase cialis generic cheap cialis sale cialis 10mg usa

  11. generic desloratadine 5mg purchase desloratadine online clarinex canada

  12. cenforce 100mg canada cenforce where to buy cenforce ca

  13. loratadine online buy buy claritin generic loratadine oral

  14. cost chloroquine 250mg chloroquine order online cost chloroquine

  15. order dapoxetine 90mg pills oral misoprostol 200mcg buy generic misoprostol 200mcg

  16. anync

    Shop Gift Card One-stop shop for all things from your favourite brand Forever New Navy Blue Sahara Wrap Plisse Midi Dress Statement dresses arrive with crystal embellishment for a luxe look. £105.00£89.50 If you have not received an email, don’t worry, just opt back in and you will start to receive promotions, deals and information about our new in launches … places, the Maggie Curve Pintuck Mini Dress is part of Forever New’s Curve range. Forever New Curve pieces have been carefully … and durability. Product featuresA chic linen dress with elegant pintuck detailingLength: 95cm … THIS ITEM WAS SAVED FOR 30 DAYS While trends are fickle and fleeting, well-tailored, high-quality clothes will always hit the mark. From pants and jackets with feminine detailing to sophisticated dresses and 9 to 5 staples, Forcast blends the latest contemporary designs with form-flattering cuts that are easy to pair with your current wardrobe favourites.
    http://mayfever.crowdfundhq.com/users/fashionspain
    Got a special event coming up? Perhaps a fancy anniversary din on your next vacation, or maybe a big birthday bash on the calendar? Trust me: You’re going to want to show up in this set, which features slinky ruching and flirty sleeve details. Non-Profit – Girls Inc. of Atlanta $ Real quick, a few legal things: This two-piece set is perfect for sunny weather. Featuring, high waisted bottoms with split hems and a top that ties in the back for a flirty look. Dress this set up with heels to complete the look! FREE SHIPPING + FREE RETURNS & EXCHANGES EVERY DAY. • Long Style Blazer Pink Lily & You: A Perfect Match Real quick, a few legal things: Loyallists: No Minimum; Everyone Else: $150+ Make sure you are bossing the 9-5 and nailing workwear style with these trendin’ pieces. Show ‘em who is boss and go for a classic black two piece trouser set, teamed with ankle boots and a beige trench coat for some srs office chic vibes. Nothing says you mean business more than a check two piece set, styled with a black blazer and dainty gold jewellery. A two piece pants set with your fave’ blazer or coat will help you look like you mean business. You’ll be calling all the shots at work with our collection of workwear two piece sets.Nothing does it better than womens 2 piece outfits for an instant confidence boost.

  17. I always used to read post in news papers but now as I am a user of internet thus from now I am using net for articles, thanks to web.

  18. buy glucophage 1000mg without prescription glycomet 1000mg ca glycomet 500mg cost

  19. buy orlistat 120mg oral diltiazem 180mg diltiazem price

  20. brand lipitor 40mg atorvastatin 10mg ca buy atorvastatin pills for sale

  21. order acyclovir 800mg online zovirax for sale zyloprim 300mg price

  22. amlodipine 5mg generic buy cheap norvasc order amlodipine 5mg generic

  23. buy crestor generic buy zetia medication buy zetia online

  24. buy prinivil for sale zestril 2.5mg generic buy cheap generic lisinopril

  25. generic motilium motilium pill sumycin 250mg us

  26. purchase prilosec online purchase omeprazole online cheap prilosec 10mg cheap

  27. purchase cyclobenzaprine pills lioresal for sale online ozobax generic

  28. TimsothySEECT

    Aviator Spribe казино играть с умом
    Matchless topic, it is very interesting to me))))
    Добро пожаловать в захватывающий мир авиаторов! Aviator – это увлекательная игра, которая позволит вам окунуться в атмосферу боевых действий на небе. Необычные графика и захватывающий сюжет сделают ваше путешествие по воздуху неповторимым.

    Станьте победителем с автоматом Aviator Spribe играть с друзьями онлайн казино в нашем казино!
    Aviator игра позволит вам почувствовать себя настоящим пилотом. Вам предстоит совершить невероятные маневры, выполнять сложные задания и сражаться с противниками. Улучшайте свой самолет, чтобы быть готовым к любым ситуациям и становиться настоящим мастером.
    Основные особенности Aviator краш игры:
    1. Реалистичная графика и физика – благодаря передовой графике и реалистичной физике вы почувствуете себя настоящим пилотом.
    2. Разнообразные режимы игры и миссии – в Aviator краш игре вы сможете выбрать различные режимы игры, такие как гонки, симулятор полетов и захватывающие воздушные бои. Кроме того, каждая миссия будет предлагать свои собственные вызовы и задачи.
    3. Улучшение и модернизация самолетов – в игре доступны различные модели самолетов, которые можно покупать и улучшать. Вы сможете устанавливать новое оборудование, улучшать двигательность и мощность своего самолета, а также выбирать различные варианты окраски и декорации.
    Aviator краш игра – это возможность испытать себя в роли авиатора и преодолеть все сложности и опасности воздушного пространства. Почувствуйте настоящую свободу и адреналин в Aviator краш игре онлайн!
    Играйте в «Авиатор» в онлайн-казино Pin-Up
    Aviator краш игра онлайн предлагает увлекательную и захватывающую игровую атмосферу, где вы становитесь настоящим авиатором и сражаетесь с самыми опасными искусственными интеллектами.
    В этой игре вы должны показать свое мастерство и смекалку, чтобы преодолеть сложности многочисленных локаций и уровней. Вам предстоит собирать бонусы, уклоняться от препятствий и сражаться с врагами, используя свои навыки пилотирования и стрельбы.
    Каждый уровень игры Aviator краш имеет свою уникальную атмосферу и задачи. Будьте готовы к неожиданностям, так как вас ждут захватывающие повороты сюжета и сложные испытания. Найдите все пути к победе и станьте настоящим героем авиатором!
    Авиатор игра является прекрасным способом провести время и испытать настоящий адреналиновый разряд. Готовы ли вы стать лучшим авиатором? Не упустите свой шанс и начните играть в Aviator краш прямо сейчас!
    Aviator – играй, сражайся, побеждай!
    Aviator Pin Up (Авиатор Пин Ап ) – игра на деньги онлайн Казахстан
    Aviator игра предлагает увлекательное и захватывающее разнообразие врагов и уровней, которые не оставят равнодушными даже самых требовательных геймеров.
    Враги в Aviator краш игре онлайн представлены в самых разных формах и размерах. Здесь вы встретите группы из маленьких и быстрых врагов, а также огромных боссов с мощным вооружением. Разнообразие врагов позволяет игрокам использовать разные тактики и стратегии для победы.
    Кроме того, Aviator игра предлагает разнообразие уровней сложности. Выберите легкий уровень, чтобы насладиться игровым процессом, или вызовите себе настоящий вызов, выбрав экспертный уровень. Независимо от выбранного уровня сложности, вы получите максимум удовольствия от игры и окунетесь в захватывающий мир авиаторов.
    Играйте в Aviator и наслаждайтесь разнообразием врагов и уровней, которые позволят вам почувствовать себя настоящим авиатором.

  29. buy metoprolol cheap buy lopressor metoprolol 100mg usa

  30. buy cheap generic ketorolac colchicine 0.5mg uk colcrys over the counter

  31. atenolol 100mg canada atenolol 50mg generic buy atenolol 50mg for sale

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلیکترۆنییەکەت بڵاوناکرێتەوە. خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *