دوو شه‌ممه‌ , ئازار 4 2024

فه‌زیله‌تى ئه‌خلاقى و پرسه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان

مودریك عه‌لى عارف

پرس و بابه‌ته‌ كۆمه‌ڵایه‌تى و خێزانییه‌كان له‌ هه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌كدا له‌ گه‌رمترین و گرنگترین پرس و بابه‌ته‌كانن و زۆرترین قسه‌ و مشتوڕیان له‌سه‌ر ده‌كرێت، هه‌روه‌ك چۆن له‌ باشترین و دیارترین پێوه‌ره‌كانى ناسین و ئاشنابوون به‌ تاك و خێزان و كۆمه‌ڵگه‌كانن و سه‌نگى مه‌حه‌كن بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنى ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ و مرۆڤه‌كان له‌و ژینگه‌یه‌دا.
كاتێك دوو كه‌س ماوه‌یه‌ك پێكه‌وه‌ ده‌ژین و له‌گه‌ڵ چاكى و خۆشى و ڕێز و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ هاوبه‌شه‌كاندا پێكه‌وه‌ هه‌ڵده‌كه‌ن و دونیایه‌ك كار و هه‌ڵوێستى چاك و جوامێرانه‌ و یاده‌وه‌رى شیرین و دانسقه‌ و گرانبه‌ها له‌ نێوانیاندا هه‌یه‌ و له‌ ئه‌لبوومى ژیانیاندا نه‌خشێنراون، ئه‌مه‌ ماناى ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ خاڵى جیاواز و هه‌ڵه‌ و كه‌موكورتى و كێشه‌ و زویربوون له‌ نێوانیاندا نه‌بێت و بێ گرفت و هه‌ڵه‌ و كه‌موكورتى بن، ئیدى ئه‌م دوو كه‌سه‌ دراوسێ بن یان هاوڕێ و هاوكار و هاوپیشه‌، یاخود هاوسه‌ر و ژن و مێرد.
به‌ڵام هه‌ر ئه‌م دوو كه‌سه‌ كاتێك كۆسپ و له‌مپه‌رێك دێته‌ سه‌ر ڕێیان و تواناى لادانى ئه‌و كێشه‌ و كۆسپه‌ و زاڵبوونیان نییه‌ به‌سه‌ریدا، دواجار ئه‌م كۆسپه‌ ده‌بێته‌ هۆى جیابوونه‌وه‌ و دوور كه‌وتنه‌وه‌یان له‌یه‌كدى، ماناى ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ ئیدى ئه‌و هه‌موو چاكى و خاڵه‌ پۆزه‌تیڤ و ڕێزگرتن و سۆز و دۆستایه‌تییه‌ى كه‌ پێشتر له‌نێوانیاندا هه‌بووه‌ فه‌رامۆشى بكه‌ن و هێڵێكى چه‌پ و ڕاستى به‌سه‌ردا بهێنن، یاخود ئه‌و خاڵه‌ لاواز و هه‌ڵه‌ و كه‌موكورتیانه‌ى كه‌ له‌نێوانیاندا هه‌بووه‌ بیاندركێنن و باس بكرێن و كه‌رامه‌ت و كه‌سێتى یه‌كترى پێ بشكێنن و له‌كه‌دارى بكه‌ن، زیاتر له‌وه‌ش غه‌یبه‌ت و توانج و پلار و تانه‌ و تۆمه‌تدان ببێته‌ پیشه‌ى ئه‌م دوو كه‌سه‌ و ده‌وروبه‌ره‌كه‌یان.
ئه‌گه‌ر به‌م شێوه‌یه‌ بیر بكه‌ینه‌وه‌ و هه‌ڵسوكه‌وت و مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ یه‌كدیدا بكه‌ین، ئه‌وا به‌ دڵنیاییه‌وه‌ هه‌ڵسه‌نگاندنه‌كانمان هه‌ندێ جار ناواقیعى و دوور ده‌بن له‌ لۆژیك و دقه‌كانى ئایین و ته‌نانه‌ت فه‌زیله‌ته‌ ئه‌خلاقییه‌كان و ڕێزگرتن له‌ به‌ها باڵاكانه‌وه‌.
بۆ نموونه‌: كاتێك كه‌سێك ده‌یه‌وێ بچێته‌ خوازبێنى كه‌سێك، به‌ دڵنیاییه‌وه‌ له‌و كاته‌دا كه‌ ده‌یه‌وێ ئه‌م كاره‌ بكات، ئه‌وا به‌پێى تێڕوانین و هه‌ڵسه‌نگاندنه‌كانى خۆى و كه‌سه‌كانى، ئه‌م ئافره‌ته‌ و بنه‌ماڵه‌ و خێزانه‌كه‌یانى پێ باش و گونجاوه‌ بۆیه‌ ده‌چێته‌ پێشه‌وه‌ بۆ خوازبێنى، بۆیه‌ یه‌كێك له‌و قسانه‌ى كه‌ خۆى یان كه‌سه‌كانى به‌رامبه‌ر ماڵى ئافره‌ته‌كه‌ ده‌یكه‌ن ئه‌وه‌یه‌ كه‌: ئێمه‌ خێزانه‌كه‌تان و ئه‌م كچه‌تانمان به‌ كه‌سێكى باش و گونجاو زانیوه‌ و ده‌زانین، بۆیه‌ هاتووینه‌ته‌ خزمه‌تتان بۆ ئه‌وه‌ى ببینه‌ خزم و به‌ كوڕى خۆتان قبوڵمان بكه‌ن وهتد….
به‌ڵام هه‌ندێ جار و به‌ هه‌ر هۆیه‌ك بێت ماڵى ئافره‌ته‌كه‌ ڕازى به‌م په‌یوه‌ندى و خزمایه‌تییه‌ نابن و داواى لێبوردن ده‌كه‌ن، ئیدى هه‌ر به‌ كردنى ئه‌م قسه‌یه‌ كوڕه‌كه‌ یان پیاوه‌كه‌ و ماڵ و خێزانه‌كه‌ى هه‌زار ناو و ناتۆره‌ و كه‌موكورتى و هه‌ڵه‌ و عه‌یبه‌ له‌م كچه‌ و له‌م خێزانه‌ ده‌دۆزنه‌وه‌ و ده‌ستده‌كه‌ن به‌ غه‌یبه‌ت و شكاندن و بێڕێزى كردن و له‌كه‌داركردنى كه‌سایه‌تى و كه‌رامه‌تیان و هتد.
نموونه‌یه‌كى دیكه‌ش بریتییه‌ له‌ ژن و مێردێك كه‌ چه‌ندین ساڵ پێكه‌وه‌ ژیاون و خۆشى و ناخۆشى و ساردى و گه‌رمییه‌كانى ژیانیان پێكه‌وه‌ چه‌شتووه‌ و ڕێز و خۆشه‌ویستى و سۆز و چاكه‌ و چه‌ندین یاده‌وه‌رى و به‌سه‌رهاتیان پێكه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ڵام كاتێك به‌ هه‌ر هۆیه‌كه‌وه‌ (كۆسپێك یان كه‌م ئه‌زموونى، یاخود كه‌م ڕێزگرتن و لێتێنه‌گه‌یشتن)ێكه‌وه‌ له‌یه‌ك جیا ده‌بنه‌وه‌ و بڕیارى ته‌ڵاق و جیابوونه‌وه‌ ده‌ده‌ن، بۆچى ده‌بێ هه‌رچى نهێنى ئه‌و چه‌ند ساڵه‌یان هه‌یه‌ ئاشكراى بكه‌ن و ڕێز و كه‌رامه‌ت و كه‌سێتى یه‌كتر بشكێنن و له‌كه‌دارى بكه‌ن؟ بۆ ده‌بێ ته‌نها خاڵه‌ سه‌لبى و نێگه‌تیڤه‌كان باس بكه‌ن و زه‌قیان بكه‌نه‌وه‌؟ بۆ ده‌بێ قسه‌ و تۆمه‌تى ناڕه‌واو ناڕاست بده‌ن پاڵ یه‌كتر؟ ئیدى ئه‌و قسانه‌ى كه‌ ده‌یانكه‌ن ڕاست بن یان نا؟! ئه‌گه‌ر ڕاست بن بۆچى ئێسته‌ باسى ده‌كه‌ن و ئه‌و غه‌یبه‌ته‌ ده‌كه‌ن؟! ئه‌گه‌ریش وانه‌بێت ـ خوانه‌خواسته‌ ـ درۆ و ناڕاست بن، خۆ ئه‌وه‌ تۆمه‌ت و تاوانێكى گه‌وره‌یه‌.
ئه‌ى ئایا بۆچى هه‌ردوولا ئه‌خلاقیانه‌ و وه‌ك كه‌سێكى پابه‌ند به‌ ئایین و فه‌زیله‌ته‌ ئه‌خلاقییه‌كان و نه‌ریته‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ جوانه‌كانه‌وه‌ مامه‌ڵه‌ ناكه‌ن؟ بۆچى ناگه‌نه‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ت و بڕوایه‌ى كه‌ ئه‌گه‌ر كه‌سێك پرسیارى لێكردن ـ ئیتر دۆست بێت یان ناحه‌ز ـ ئه‌وا ته‌نها بڵێن: پێكه‌وه‌ نه‌مانكرا و وه‌گه‌رنا فڵان كه‌س كه‌ پێشتر هاوسه‌رم بووه‌ هه‌ر كه‌سێكى باش و به‌ڕێزه‌، به‌ڵام ئێمه‌ له‌به‌ر لێتێنه‌گه‌یشتن و گرفت و كۆسپێك نه‌مانتوانى پێكه‌وه‌ هه‌ڵكه‌ین و ژیانى هاوسه‌رداریمان به‌رده‌وام بێت.
با ئه‌م دوو هاوسه‌ره‌ وه‌ك چۆن له‌ به‌یه‌كگه‌یشتن و بونیادنانى ژیانى هاوسه‌رێتیاندا په‌یڕه‌وى قورئانى پیرۆز و سوننه‌تى پێغه‌مبه‌رى خۆشه‌ویستیان كرد درودى خواى لێبێت، با لێره‌شدا و له‌م وێستگه‌ى جیابوونه‌وه‌یه‌شدا به‌هه‌مان شێوه‌ په‌یڕه‌وى فه‌رمانى خواى گه‌وره‌ و سوننه‌تى پێغه‌مبه‌ر ـ درودى خواى لێبێ ـ بكه‌ن و ئه‌م ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌ بكه‌نه‌ پێوه‌رى بڕیار و هه‌ڵوێسته‌كانیان كه‌ بۆ بڕواداران هاتووه‌ته‌ خواره‌وه‌ و ده‌فه‌رمووێ: [ألطلاقُ مَرَّتَانِ فَأِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أوْ تَسْڕیحٌ بِاِحْسَانٍ.]البقرة/229. واته‌: (ته‌ڵاقدان تاكو دوو جاره‌، جا دواى ئه‌وه‌ یا هاتنه‌وه‌ و به‌ خۆشى پێكه‌وه‌ ژیانه‌، یا سێهه‌م جار به‌ ڕووخۆشى ته‌ڵاقدان و لێكپچڕانه‌..)
كه‌ دیاره‌ مه‌قامى ئیحسان گه‌وره‌تر و باڵاتره‌ له‌ مه‌قامى عه‌دل و دادپه‌روه‌رى، چونكه‌ مه‌قامى ئیحسان مه‌قامى فه‌زیله‌ته‌ و زیاتر و باڵاتر و فراوانتره‌ له‌ عه‌دل و دادپه‌روه‌رى.
چونكه‌ دڵنیابن هه‌ركام له‌م دوو هاوسه‌ره‌ باسى خراپه‌ و هه‌ڵه‌ى ئه‌ویتریان بكات، دڵنیابێت كه‌ له‌پێشدا خۆى پێ ده‌شكێت و كه‌سێتى خۆى له‌كه‌دار و ناشیرین ده‌كات و بازاڕى خۆى كه‌ساس و بێ ڕه‌ونه‌ق ده‌كات و بێ ڕێزى و ڕه‌فتارى ناشیرین به‌رامبه‌ر كه‌سێك ده‌كات كه‌ پێشتر په‌ناگه‌ و سوكنا و پشت و په‌نا و هاوده‌م و هاوخه‌م و هاوسه‌ر و به‌شدار و هاوبه‌شى خۆشى و ناخۆشى و بوون و نه‌بوون نه‌خۆشى و له‌شساغى بووه‌، كه‌ ئه‌م جۆره‌ بیركردنه‌وه‌ و هه‌ڵسوكه‌وت و مامه‌ڵه‌یه‌ زۆر نائه‌خلاقى و نه‌شیاوه‌ و دووره‌ له‌ كه‌سێتى مرۆڤى پابه‌ند به‌ ئایین و به‌ها ئه‌خلاقى و مرۆیى و كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانه‌وه‌.

  • تێبینى: ڕاڤه‌ى ئایه‌ته‌ كه‌، له‌ ته‌فسیرى (تیشكێ له‌ قورئانى پیرۆز)ى مامۆستا (ئیبراهیم مه‌ردۆخى)یه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌.

Check Also

مامۆستا شه‌ماڵ موفتی.. پیاوێكى خاكی پڕ هه‌گبه‌

دیمانه‌: كه‌تان خادیمیبه‌شی دووه‌مئاینده‌سازى: له‌دواى ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ ناسران، به‌تایبه‌ت له‌ به‌رنامه‌ى (میحراب)ه‌وه‌، پاڵنه‌ر چى بوو، هه‌ستت …

21 کۆمێنت

  1. Im not that much of a online reader to be honest but your blogs really nice, keep it up! I’ll go ahead and bookmark your site to come back down the road. Cheers

  2. Your blog has quickly become my trusted source of inspiration and knowledge. I genuinely appreciate the effort you put into crafting each article. Your dedication to delivering high-quality content is evident, and I look forward to every new post.

  3. This article resonated with me on a personal level. Your ability to emotionally connect with your audience is truly commendable. Your words are not only informative but also heartwarming. Thank you for sharing your insights.

  4. I wanted to take a moment to express my gratitude for the wealth of valuable information you provide in your articles. Your blog has become a go-to resource for me, and I always come away with new knowledge and fresh perspectives. I’m excited to continue learning from your future posts.

  5. Your positivity and enthusiasm are undeniably contagious! This article brightened my day and left me feeling inspired. Thank you for sharing your uplifting message and spreading positivity among your readers.

  6. In a world where trustworthy information is more crucial than ever, your dedication to research and the provision of reliable content is truly commendable. Your commitment to accuracy and transparency shines through in every post. Thank you for being a beacon of reliability in the online realm.

  7. Your passion and dedication to your craft radiate through every article. Your positive energy is infectious, and it’s evident that you genuinely care about your readers’ experience. Your blog brightens my day!

  8. This article resonated with me on a personal level. Your ability to emotionally connect with your audience is truly commendable. Your words are not only informative but also heartwarming. Thank you for sharing your insights.

  9. This article is a true game-changer! Your practical tips and well-thought-out suggestions hold incredible value. I’m eagerly anticipating implementing them. Thank you not only for sharing your expertise but also for making it accessible and easy to apply.

  10. I wanted to take a moment to express my gratitude for the wealth of invaluable information you consistently provide in your articles. Your blog has become my go-to resource, and I consistently emerge with new knowledge and fresh perspectives. I’m eagerly looking forward to continuing my learning journey through your future posts.

  11. I’ve discovered a treasure trove of knowledge in your blog. Your unwavering dedication to offering trustworthy information is truly commendable. Each visit leaves me more enlightened, and I deeply appreciate your consistent reliability.

  12. I couldn’t agree more with the insightful points you’ve made in this article. Your depth of knowledge on the subject is evident, and your unique perspective adds an invaluable layer to the discussion. This is a must-read for anyone interested in this topic.

  13. I don’t know if it’s just me or if everyone else experiencing problems with your website. It appears like some of the text within your posts are running off the screen. Can someone else please comment and let me know if this is happening to them too? This could be a problem with my web browser because I’ve had this happen before. Appreciate it

  14. I wish to express my deep gratitude for this enlightening article. Your distinct perspective and meticulously researched content bring fresh depth to the subject matter. It’s evident that you’ve invested a significant amount of thought into this, and your ability to convey complex ideas in such a clear and understandable manner is truly praiseworthy. Thank you for generously sharing your knowledge and making the learning process so enjoyable.

  15. I just wanted to express how much I’ve learned from this article. Your meticulous research and clear explanations make the information accessible to all readers. It’s evident that you’re dedicated to providing valuable content.

  16. I simply wanted to convey how much I’ve gleaned from this article. Your meticulous research and clear explanations make the information accessible to all readers. It’s abundantly clear that you’re committed to providing valuable content.

  17. Your dedication to sharing knowledge is unmistakable, and your writing style is captivating. Your articles are a pleasure to read, and I consistently come away feeling enriched. Thank you for being a dependable source of inspiration and information.

  18. I wanted to take a moment to express my gratitude for the wealth of invaluable information you consistently provide in your articles. Your blog has become my go-to resource, and I consistently emerge with new knowledge and fresh perspectives. I’m eagerly looking forward to continuing my learning journey through your future posts.

  19. I simply wanted to convey how much I’ve gleaned from this article. Your meticulous research and clear explanations make the information accessible to all readers. It’s abundantly clear that you’re committed to providing valuable content.

  20. Your positivity and enthusiasm are undeniably contagious! This article brightened my day and left me feeling inspired. Thank you for sharing your uplifting message and spreading positivity among your readers.

  21. In a world where trustworthy information is more crucial than ever, your dedication to research and the provision of reliable content is truly commendable. Your commitment to accuracy and transparency shines through in every post. Thank you for being a beacon of reliability in the online realm.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلیکترۆنییەکەت بڵاوناکرێتەوە. خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *