شه‌ممه‌ , ئازار 2 2024

كاریگەری هونەر لە ژیانی ژناندا

ی. پ. د. عالیە فەرەج

زانای كۆمەڵناسی (ئیبن خەلدون) پێیوایە: “یەكێك لە نیشانەكانی داڕمانی شارستانییەكان بریتیە لە دابەزینی هەریەكە لە: هەستی مۆسیقی و هەستكردن بە گۆرانی لە كۆمەڵگەدا” بە واتایەكی تر كەی جوانی بە هونەر دەربڕینی لێنەكرا ئەوا جوانی لەو كۆمەڵگەیەدا دەشێوێت و كلتوری كۆمەڵگە بەرەو لاوازبوون دەڕوات. لەمەوە لە سەدەی بیستدا بەشێكی تایبەت لە كۆمەڵناسیدا دامەزرا بە ناوی كۆمەڵناسی جوانی (Sociology Esthetician)، ئەمەش بۆ گرێدانی داهێنانی هونەری بە ژیانی كۆمەڵگەوە نەك جیاكردنەوە، بە واتای ئەوەی كاتێك داهێنانی هونەرمەند دوور لە ژیانی كۆمەڵگە بوو زۆر بەهای لەدەستدەدات.

 هونەر بەسەرجەم فۆڕمەكانیەوە، بە كەناڵی تەعبیركردن لە ناخی تاكەكەسەكان دادەنرێت لە ڕووی دەروونی و زیهنی و ڕۆحییەوە، هەروەها بە وروژێنەری سۆز و هەستە جیاوازەكانی مرۆڤەكان و بیریان دادەنرێـت، لە هەمان كاتیشدا هەر نمایشكردنی فۆڕمەكانی هونەرە كاریگەری بەجێدێڵن لەسەر لایەنی دەروونی و ڕۆحی و زیهنی ئەندامانی كۆمەڵگە و هەروەها كاریگەری بەجێدێڵن لەبواری بەسەربردنی كات و كۆمەنیكەیشن و داهێناندا.

هونەر و بەسەربردنی كات:

لە كاتێكدا نەبوونی هۆشیاری و مەعریفە بۆ چۆنییەتی بەسەربردنی كات بە یەكەمین سەرچاوە دادەنرێت بۆ سەرهەڵدانی زۆرینەی گرفت و كێشەكان لای تاكەكەسەكان، هونەر بە سەرجەم فۆڕمەكانییەوە بە هۆكارێكی كاریگەر دادەنرێت بۆ بەسەربردنی كاتەكانی هەردوو ڕەگەز بە توێژ و تەمەنە جیاوازەكانیانەوە.

مۆسیقا بەهەمان شێوەی زمان پێویستی بە كاتێكی دیاریكراو هەیە بۆ فێربوون و گەشتن بە ئاستی خوازراو لە جیاوازیبوون لە بواری مۆسیقادا، بەهەمان شێوەی مۆسیقا سەرجەم فۆڕمەكانی هونەر كاتی تەرخانكراویان پێویستە بۆ فێربوون و گرتنەخۆی توانایی بۆ دەربڕین لەڕێی یەكێك لە فۆڕمەكانی هونەرەوە.

هونەر بەگشتی و مۆسیقا بە تایبەتی بە یەكێك لە فۆڕمەكانی دەربڕین بۆ مرۆڤ دادەنرێت، كە ژێنەری مۆسیقا لە ڕێی مۆسیقاوە بەشێك لە هەڵچونەكانی دەگۆڕێتە سەر بڕگە ئاوازی جۆراو و جۆر، لە هەمان ئەو ساتەدا ڕۆح و زیهنی مۆسیقاژەن پێكەوە یەكدەگرن.

ژنان بە حوكمی ئەوەی بەشێكی زۆر لە كاتیان لە چوارچێوەی ماڵەكانیاندا دەبەنەسەر دەبنە خاوەنی هەلی زیاتر بۆفێربوونی فۆڕمێك لە فۆڕمەكانی هونەر، ئەوەش مۆسیقا بێت یان وێنەكێشان یان نمایش یان…هتد، لە بەرامبەردا كاتە ئازادە(بەتاڵە)كانی ژنان بۆ خۆی دەبنە سەرچاوەی بەرهەمهێنان و داهێنان. بۆیە ژنان بەكاربەری هونەربن یان بەرهەمهێنەری هونەر بن دەتوانن بە گۆڕینی بەهای كاتەكانیان، خۆیان و دەوروبەریان بەختەوەر و شاد بكەن.

هونەر و كۆمەنیكەیشن:

هونەر بە یەكێك لە هۆكارەكانی كۆمۆنیكەیشن دادەنرێت وكارایی پەروەردەیی و كۆمەڵایەتی خۆی هەیە لە پڕۆسەكانی لەیەكتێگەشتن و گەشەپێدانی هەستی كەسی تاكەكەسەكانی كۆمەڵگە. هەروەها هۆكاری بەرزكردنەوەی داینەمیكیەتی كۆمەڵایەتی و گەشەدان بە پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكان لە ڕێی كاری دەستەجەمعی بۆ فێربوون یان بەرهەمهێنانی فۆڕمەكانی هونەر.

مۆسیقا بۆ منداڵان ڕۆڵی بنەڕەتی هەیە لە گەشەدان بە زەوقی هونەرییان و بۆ گەورانیش هۆكارێكی سەرەكییە بۆ ئاسوودەكردنی ویژدان و ڕاگرتنی هاوسەنگی ویژدانیان.

سەرجەم فۆڕمەكانی هونەر كاری دەستەجەمعی لە خۆدەگرێت لە زیاتر لە یەكێك لە قۆناغەكانی، فێربوونی هونەر لە رێی كلاس و گروپەكانەوە دەبێت و خستنەڕووی زۆرینەی فۆڕمەكانی هونەریش بە ئامادەبوونی كۆمەڵانی خەڵك دەبێت، وەك ئەوەی لە نمایشكردنی ئاهەنگی مۆسیقا و شانۆگەرییەكان و پێشانگا هونەرییەكاندا ئامادەبووان بە دەستەجەمعی حزورییان دەبێت و هەلی كۆمەڵایەتی ڕەخساو بۆ كارلێكی كۆمەڵایەتی و هاوسۆزبوونی نێوانیان دەبێتە یەكێك لە ڕوخسارەكانی ئەو بۆنە و چالاكییانە.

ژنان وەكو بەشێكی بنەڕەتی لە هونەرمەندانی كارا و كاریگەر حزوریان لە بۆنە و چالاكییە هونەرییەكاندا، هەلی پێشەنگییان لە بواری داهێنانی هونەریدا بۆ فەراهەمدێت، ئاستی كارایی كۆمەڵایەتی بەرچاویان دەبێتە هۆی كاریگەری بەجێهێشتن لەسەر خوازیارانی هونەرییان. هەروەها ژنان لە ڕێی بەجێهێنانی ڕۆڵی پەروەرشیارییان بە وتنی گۆرانی و بەستە شیعرییەكان گەشە بە هەست و زەوقی هونەری كۆرپەكانیان دەدەن، ئەساسێكی سەرەتایی بۆ مامەڵەی هونەری منداڵەكانیان دادەڕێژن. بۆیە ئاوێتەبوونی ژنان كە خۆیان بكەری كۆمەڵایەتی كاران لە گەڵ فۆڕمە جیاجیاكانی هونەردا، ڕەنگدەداتەوە لە داڕشتنی پەیوەندییەكانی خێزان و كۆمەڵگە و كاریگەری ئیجابی بەجێدێڵێت.

هونەرو چارەسەركردنی گرفتە دەروونی و زیهنی:

 مۆسیقا وەكو یەكێك لە فۆڕمەكانی هونەر خۆشی و شادی دەخاتە دەروونی گوێگرانی و تێروانینیان بۆ ژیان و جیهان گەشبیندەكات.

لەسەردەمی ئەمەوی و عەباسییەكانەوە مۆسیقا بەكارهێنراوە لە چارەسەری ئەو كەسانەی كە نەخۆشی دەروونی یان نەخۆشی زیهنییان بووە، وەقفی تایبەت بە چارەسەركردنی نەخۆشی لە ڕێی بەكارهێنانی مۆسیقاوە تا ئێستاش لە شاری (فاس) لە وڵاتی مەغریب ماوە.

لە دوای دوو شەڕی یەكەم و دووەمی جیهانییەوە، زیاتر گرنگی بە مۆسیقا لە چارەسەری نەخۆشی جەستەیی و نەخۆشی دەروونییدا دراوە تا چارەسەر بە مۆسیقا بووەتە پسپۆڕییەكی سەربەخۆ و لە زانكۆكاندا تایبەتمەندی خۆی وەرگرتووە وەكو بوارێكی ئەكادیمی.

گۆرانی ووتن بۆ چارەسەركردنی گرفتەكانی هەرزەكاران بەكاردەهێنرێت، لە هەمان كاتدا لە ڕێی گۆرانی وتنەوە كار لەسەر بەرزكردنەوەی ئاستی هاندانی هەرزەكاران دەكرێت. هەروەها هەڵپەركێ لە زۆرینەی كلتورەكاندا بە چالاكییەكانی خەمڕەوێن و گەشبوونەوە لە قەڵەم دەدرێت.

ئامادەبوون لە پێشانگا هونەرییەكاندا، كە وەك بانۆرامایەكی خستنەڕووی واقیعی كۆمەڵایەتییە بە زمانی قەڵەم و فڵچەی هونەرمەندەكان، هەست و سۆز و بیر و جیهانبینی دەگوێزیتەوە بۆ میوانانی پێشانگاكان و، بۆ چەند ساتێك میوانەكان گوزەرێك بە دونیایەكی ڕەنگا و ڕەنگی هونەرمەندا دەكەن و دەروون و زیهن و ڕۆحیان ئەزمونێكی جیاواز تۆماردەكات.

لەسەر ئاستی كۆمەڵگەكان سەرجەم فۆڕمەكانی هونەر ڕۆڵی خۆی بووە لە ئیسراحەتدان بەو كەسانەی كە ماندووبوونی بەردەوامیان بووە، پەنابردنیان بۆ فۆڕمێك لە فۆڕمەكانی هونەر بۆ خۆی هۆكاری نوێبوونەوە و زیادكردنی وزەی ئیجابی بووە بۆ كەسە ماندووەكان.

 لە كوردستاندا جوتیارەكان و باخەوانەكان هەمیشە بە وتنی بەستە شیعر و مەقامات و هۆرەی كوردی ماندوبونەكانیان كردووەتە ویستگەی حەوانەوە و، ژنانیش لە كۆتایی ڕۆژێكی پڕ ئەرك و كار بە لاوانەوەی كۆرپەكانیان كۆتاییان بە ڕۆژەكانیان هێناوە.

ژنان، بە حوكمی ئەوەی ڕۆڵی دایك و كەیبانوی ماڵ و پەروەرشیار و چاودێری مناڵ و بەتەمەنەكانی ناوماڵ دەبینن، ڕوبەڕووی زۆرترین فشاری دەرونی و ئەركی كەڵەكەبوو ئەبنەوە، بۆیە گرنگە ژنان لە كاتی ڕاپەڕاندنی ئەرك و بەجێهێنانی ڕۆڵەكانیاندا هەوڵبدەن ئاوێتەبن لەگەڵ ئاوازەكانی مۆسیقا و وتنەوەی گۆرانییەكان، لە ڕێی گوێگرتنەوە تا لایەنی مەعنەوی زیاتر بەرزبێتەوە و هەڵچونەكانیشی هێور ببنەوە و هێمنی و تەركیزی تەواوی بۆ فەراهەم بێت.

هونەرو داهێنان:

هونەر ئەو بوارەیە كە داهێنان تیایدا بەپلەی یەكەم سەرچاوە دەگرێت لە ڕەهەندی مرۆیی تاكەكەسەكانەوە، كە سۆز و خۆشەویستی بەخشین و وەرگرتن ئەم ڕەهەندە جیادەكاتەوە، هەروەها جیاوازی نێوان تاكەكەسەكان (الفروقات الفردیە) دەبێـتە هۆی جیاوازبوونی بەرهەم و چالاكییە داهێنانكارییەكان لە هونەرمەندێكەوە بۆ هونەرمەندێكی تر.

ژنان بە خاوەندارێتیان بۆ سۆز و هەست و نەست و ئەزمونی پەروەردەیی كە مامەڵەیەكی سۆزداری بەردەوامە، دەبنە خاوەنی ئامرازە سەرەكییەكانی داهێنان لە بەرهەمهێنانی سەرجەم فۆڕمەكانی هونەردا. بۆیە كاتێك ژن دەبێتە بەكاربەر یان بەرهەمهێنەری هونەر چێژی تایبەت لە هونەر وەردەگرێت و، گەشەكردنی زیاتری لایەنی سۆزداری و زیهنی و ڕۆحی و دەروونی بۆ فەراهەمدێت. هەروەها ژنانی هونەرمەند لە ڕێی قاڵبێكی هونەرییەوە ئەزمونەكانی ژنان دەكەنە بەشێك لە كلتوری تۆماركراوی كۆمەڵگە و داهاتووی نەوەكانی پێ دەوڵەمەند دەكەن.

Check Also

هەرجارەی توێژینەوەیەك (13) كاریگەری كۆمەڵایەتی لەسەر شێرپەنجەی منداڵان

بەیان نوری تۆفیقكاریگەری بواری مەعریفەیی و كۆمەڵایەتی و جەستەیی ودەروونی لەسەر ئەو منداڵانەی تووشی شێرپەنجەی …

23 کۆمێنت

  1. Your dedication to sharing knowledge is unmistakable, and your writing style is captivating. Your articles are a pleasure to read, and I consistently come away feeling enriched. Thank you for being a dependable source of inspiration and information.

  2. Your unique approach to tackling challenging subjects is a breath of fresh air. Your articles stand out with their clarity and grace, making them a joy to read. Your blog is now my go-to for insightful content.

  3. Your passion and dedication to your craft radiate through every article. Your positive energy is infectious, and it’s evident that you genuinely care about your readers’ experience. Your blog brightens my day!

  4. I’m genuinely impressed by how effortlessly you distill intricate concepts into easily digestible information. Your writing style not only imparts knowledge but also engages the reader, making the learning experience both enjoyable and memorable. Your passion for sharing your expertise shines through, and for that, I’m deeply grateful.

  5. This article is a true game-changer! Your practical tips and well-thought-out suggestions hold incredible value. I’m eagerly anticipating implementing them. Thank you not only for sharing your expertise but also for making it accessible and easy to apply.

  6. I’ve discovered a treasure trove of knowledge in your blog. Your unwavering dedication to offering trustworthy information is truly commendable. Each visit leaves me more enlightened, and I deeply appreciate your consistent reliability.

  7. Your enthusiasm for the subject matter shines through every word of this article; it’s contagious! Your commitment to delivering valuable insights is greatly valued, and I eagerly anticipate more of your captivating content. Keep up the exceptional work!

  8. I am continually impressed by your ability to delve into subjects with grace and clarity. Your articles are both informative and enjoyable to read, a rare combination. Your blog is a valuable resource, and I am sincerely grateful for it.

  9. I wish to express my deep gratitude for this enlightening article. Your distinct perspective and meticulously researched content bring fresh depth to the subject matter. It’s evident that you’ve invested a significant amount of thought into this, and your ability to convey complex ideas in such a clear and understandable manner is truly praiseworthy. Thank you for generously sharing your knowledge and making the learning process so enjoyable.

  10. This article resonated with me on a personal level. Your ability to emotionally connect with your audience is truly commendable. Your words are not only informative but also heartwarming. Thank you for sharing your insights.

  11. Your unique approach to addressing challenging subjects is like a breath of fresh air. Your articles stand out with their clarity and grace, making them a pure joy to read. Your blog has now become my go-to source for insightful content.

  12. I’m genuinely impressed by how effortlessly you distill intricate concepts into easily digestible information. Your writing style not only imparts knowledge but also engages the reader, making the learning experience both enjoyable and memorable. Your passion for sharing your expertise shines through, and for that, I’m deeply grateful.

  13. This article is a real game-changer! Your practical tips and well-thought-out suggestions are incredibly valuable. I can’t wait to put them into action. Thank you for not only sharing your expertise but also making it accessible and easy to implement.

  14. Your unique approach to addressing challenging subjects is like a breath of fresh air. Your articles stand out with their clarity and grace, making them a pure joy to read. Your blog has now become my go-to source for insightful content.

  15. This article is a true game-changer! Your practical tips and well-thought-out suggestions hold incredible value. I’m eagerly anticipating implementing them. Thank you not only for sharing your expertise but also for making it accessible and easy to apply.

  16. Your storytelling prowess is nothing short of extraordinary. Reading this article felt like embarking on an adventure of its own. The vivid descriptions and engaging narrative transported me, and I eagerly await to see where your next story takes us. Thank you for sharing your experiences in such a captivating manner.

  17. Your storytelling prowess is nothing short of extraordinary. Reading this article felt like embarking on an adventure of its own. The vivid descriptions and engaging narrative transported me, and I eagerly await to see where your next story takes us. Thank you for sharing your experiences in such a captivating manner.

  18. I must applaud your talent for simplifying complex topics. Your ability to convey intricate ideas in such a relatable manner is admirable. You’ve made learning enjoyable and accessible for many, and I deeply appreciate that.

  19. I must applaud your talent for simplifying complex topics. Your ability to convey intricate ideas in such a relatable manner is admirable. You’ve made learning enjoyable and accessible for many, and I deeply appreciate that.

  20. Your unique approach to addressing challenging subjects is like a breath of fresh air. Your articles stand out with their clarity and grace, making them a pure joy to read. Your blog has now become my go-to source for insightful content.

  21. I simply wanted to convey how much I’ve gleaned from this article. Your meticulous research and clear explanations make the information accessible to all readers. It’s abundantly clear that you’re committed to providing valuable content.

  22. I’ve discovered a treasure trove of knowledge in your blog. Your unwavering dedication to offering trustworthy information is truly commendable. Each visit leaves me more enlightened, and I deeply appreciate your consistent reliability.

  23. Your storytelling abilities are nothing short of incredible. Reading this article felt like embarking on an adventure of its own. The vivid descriptions and engaging narrative transported me, and I can’t wait to see where your next story takes us. Thank you for sharing your experiences in such a captivating way.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلیکترۆنییەکەت بڵاوناکرێتەوە. خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *