دوو شه‌ممه‌ , ئازار 4 2024

توندوتیژی جەستەیی دژ به ئافرەت لە ڕوانگەی شەریعەتی ئیسلام و یاساوە

(لێدانی ژن وەك نموونە)

ئا: د.صهیب مصطفی ئامێدی

و: گەشبین عوسمان

توندوتیژی دژی ئافرەتان، یەكێكە لە بابەتە زیندووەكانی ناوەندە فیكرییەكانی دونیا، لە چەندین ڕەهەند و بوارەوە توێژینەوەی لەسەر دەكرێت، هەرچی پەیوەستە بە فیكری ئیسلامییەوە، چەندین ئیشكالیەت و گرفت هەیە كە پەیوەندیدارن بەم بابەتەوە لە نمونەی: (كوشتن بە پاڵنەری شەرەف، ڕەجمكردن، لێدانی هاوسەر (ژن)، خەتەنەكردنی مێینە،…هتد)، كە وەك دیاردەی توندوتیژی دژی ئافرەت لە ئیسلامدا تەماشا دەكرێت.

ئەم توێژینەوە باس لە لێدانی ژن(هاوسەر) دەكات، كە ناودەبرێت بە (مافی تەمێكردن). ڕاستی ئەم لێدانە چیە؟ ئەو ئاڕاستانەی كە زانایان و بیرمەندان هەیانە لە بواری دەقەكان كە تایبەتە بە لێدان چین؟ هەڵوێستی یاسای دەوڵەتە ئیسلامییەكان چیە دەربارەی ئەم بابەتە؟

توندوتیژی دژی ئافرەت:

ئەم چەمكە لە (جاڕنامەی تایبەت بە لەناوبردنی توندوتیژی دژی ئافرەت) لەلایەن كۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لەساڵی 1993 دەرچووە، لە ماددەی (1)یدا هاتووە: هەر كارێكی توندوتیژ كە دەرماگیری ڕەگەزی پاڵنەری بێت، یان بە گریمانەی زۆر ببێتە هۆی ئازارو ناڕەحەتی بۆ ئافرەت، ئیتر لەڕووی جەستەیی و یان جنسی یان دەروونی، لەڕێی هەڕەشە، یان زۆرلێكردن یان بێبەشكردنی ناڕەوایانە لەئازادی، جا ئەوە لە ژیانی گشتيدا ڕووبدات یان تایبەتی.

چەمكی توندوتیژی جەستەیی دژی ئافرەت:

 توندوتیژی جەستەیی بریتیە لە: (كرداری ئازار گەیاندنی جەستەیی بە ئافرەت، بە بەكارهێنانی ئامڕازێك یان بەبێ بەكارهێنانی ئامڕاز، خۆی لە نێوان لێدان هەتا كوشتن دەبینێتەوە، هەندێ جار توندوتیژی دەروونی لەگەڵدایە، بەمەبەستی ملكەچكردن و دەست بەسەرداگرتن وەك: لێدان: كەشوێنەوار جێدەهێڵێت لەجەستەدا، ئازاری جەستەیی: وەك شكان و برینداری و شێواندن. كوشتن یان كۆتاییهێنان بەژیان).

جۆرەكانی توندوتیژی دژی ئافرەتان و بوارەكانی:

لەڕوانگەی ئەو پێناسانەی پێشەوە، دەردەكەوێت كە سێ جۆر لە توندوتیژی دژی ئافرەت لەبەڵگە نامە نێودەوڵەتیەكاندا هەیە: توندوتیژی جەستەیی یان لاشەیی، توندوتیژی جنسی، توندوتیژی دەروونی.

لەماددەی دووەمی جاڕنامەكەدا هاتووە كە توندوتیژی دژی ئافرەت لەناو خێزان، یان لەسەر ئاستی كۆمەڵگە، یان لەلایەن دەوڵەتەوە پیادە دەكرێ، كەچەندین شێوەی لێ بنیات نراوە، نموونە لەسەر ئەوە، ماددەی(2) دەڵێ: توندوتیژی دژی ئافرەت ئەمانە دەگرێتەوە وەك نموونە نەك بەشێوەی گشتگیریی:

*توندوتیژی جەستەیی و سێكسی و دەروونی لە چوارچێوەی خێزاندا، كە لێدان و دەستدرێژی جنسی بۆ سەر منداڵانی كچ، لاقەكردنی ژن و خەتەنەكردنی مێینە، هەموو ئەو كردارە تەقلیدییانەی كە ئازار بەخشن بۆ ئافرەتان، دەگرێتەوە.

*توندوتیژی جەستەیی و سێكسی و دەروونی لە چوارچێوەی كۆمەڵگەدا، كە لاقەكردن و دەستدرێژی سێكسی؛ تۆقاندن لە شوێنی كار و دەزگا فێركارییەكان یان هەر شوێنێكی تر، هەروەها بازرگانی بەئافرەتان و ناچاركردنیان بە لەشفرۆشی، دەگرێتەوە.

*توندوتیژی جەستەیی و سێكسی و دەروونی كە لەلایەن دەوڵەتەوە ئەنجامدەدرێت، یان دەوڵەت چاوپۆشی لێدەكات، لە هەر كوێ‌ ڕووبدات.

لێرەدا پرسیاری گرنگ ئەوەیە كە هەڵوێستی ئیسلام چییە لەسەر ئەم جۆرە توندوتیژیانە دژی ئافرەت.

ئەگەر هەڵوێستی ئیسلام ڕوونە دەربارەی هەندێ‌ لە شێوازەكانی توندوتیژیی، وەك: (إغتصاب) گێچەڵی سێكسی، بازرگانیكردن بەئافرەت و … هتد، بەڵام هەندێ‌ پرس و بابەت هەن كە تا ئێستاش پڕ لە كێشمەكێش و ئیشكالیەتن، وەك: لێدانی ژن (هاوسەر)، خەتەنەكردنی مێینە، كوشتنی ئافرەت بە پاڵنەری شەرەف، هەروەها ئەوەی ئەمڕۆ ناوی دەنێن (لاقەكردنی هاوسەر) واتە زۆرلێكردنی پیاو لەژنەكەی بۆ سەرجێی بەبێ ئارەزووی خۆی … هتد.

ئەم توێژینەوە، باس لە توندوتیژی جەستەیی دەكات، لەسەر یەك شێواز لە شێوازەكانی توندوتیژی جەستەیی دەوەستێت، ئەویش لێدانی ژن (هاوسەر)ە، خستنەڕووی هەڵوێستی ئیسلام و ڕای زانایان و بیرمەندانە لەو بارەیەوە.

بنەما گشتیەكان لەپەیوەندی نێوان ژن و پیاودا:

  بە تێڕامان و وردبوونەوە لەو ئایەتە قورئانییانەی كە پەیوەستن بە پرسەكانی ئافرەتانەوە، دەبینرێ‌ كە ئەو دەقە قورئانییانە دوو جۆرن:

جۆری یەكەم: بریتییە لەو بنەما گشتیانەی كە چوارچێوە گشتی و پێگە فكرییەكان پێكدەهێنێت، كە لەڕێگەیانەوە تایبەتمەندیی كەسایەتی ئافرەت و پەیوەندی نێوان هەردوو ڕەگەز لەئیسلام ڕوون دەبێتەوە، بۆ نموونە ئەو دەقانەی باس لەكەرامەتی ئافرەت و یەكسانبوونی لەگەڵا پیاودا دەكەن، لە مرۆڤبوون و پاداشت و سزادا. هەروەها ئەو دەقانەی كە پەیوەندی نێوان پیاو ئافرەت دادەمەزرێنن، لەسەر بنەمای خۆشەویستی و سۆز و ڕەحمەت نەك توندوتیژی. هەروەها ئەو دەقانەی كە فەرماندەكەن بەباش مامەڵەكردن لەگەڵا ئافرەت و چاكە كردن لەگەڵیدا و پێزانین و ڕێزگرتنی.

جۆری دووەم: بریتییە لەو پرس بابەتانەی كە پەیوەستن بە چەند هەڵوێستێكی دیاریكراو یان هەلومەرجێكی دیاریكراوەوە، كە لەیەكەم هەنگاودا وا وەردەگیرێت دژ ئەوەستێتەوە لەگەڵ جۆری یەكەمدا، وەك ئەو دەقانەی كە پەیوەستن بە میرات و فرەژنی و شایەتیدان و قوامە…هتد.

لەڕاستیدا گرفتەكە لەوێوە دروست دەبێت كە هەندێ لە توێژەران وێنەی ئافرەت لە ئیسلامدا، لە سۆنگەی جۆری دووەم لەدەقەكانەوە دەبینین نەك لەڕێگەی جۆری یەكەمەوە.

هەر بۆیە بە بۆچوونی ئێمە پێویستە پێش چوونە نێو بابەت و پرسە ئاڵۆزەكانی تایبەت بە ئافرەتانەوە، هەندێ لەو بنەما گشتییانە باسبكرێن كە پەیوەستە بە ئافرەت و پەیوەندیی لەگەڵا پیاودا لە نێو دەقە ئیسلامییەكاندا. لەو بنەما سەرەكییانەش:

1-یەكسانی لەنێوان پیاو ئافرەت لەڕووی مرۆڤایەتی و كەرامەت و ئەركی سەرشانیان و پاداشت و سزا. (یاایها الناس اتقوا ربكم الذی خلقكم من نفس واحدة)  النسا‌ء:1

ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی بنچینەی دروستبوونی مرۆڤ بریتییە لە (یەك نەفس) كە خوا نێر و مێی لێ دروستكردووە، كە هەردوكیان یەكسانن لە بنچینەی دروستبوندا.

2- (ان المسلمین والمسلمات والمؤمنین والمؤمنات ………..اعد الله لهم مغفرە واجرا عڤیما) احزاب: 35

ئەم ئایەتە بەڵگەی ئەوەیە كە یەك ئەرك لەسەرشانی هەردوكیانە لەڕووی بەندایەتی، هیچ جیاوازیەك نییە لەنێوانیانداو لەوەسفكردن و پابەندبوون بە ئیسلام و ئیمان و ڕاستگۆیی ئارامی ملكەچی‌و….هتد.

3- (والمؤمنون والمؤمنات بعضهم اولیا‌ء بعض یامرون بالمعروف………. اولئك سیرحمهم الله ان الله عزیز حكیم)  توبە:71

ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر یەكسانی نێرومێ لەهەڵگرتنی بەرپرسیارێتی كۆمەڵایەتی و چاكسازی كۆمەڵگا، فەرمان بەچاكەو ڕێگرتن لە خراپە.

4- (فاستجاب لهم ربهم انی لا اضیع عمل عامل منكم …………والله عنده حسن الثواب) ا‌ل عمران:195.

ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی پاداشت و سزا بەبێ جیاكاری و جیاكردنەوە لەنێوان نێرو مێدا وەك یەكە.

بەرپابوونی پەیوەندی لەنێوان پیاو ئافرەت لەئیسلامدا لەسەر خۆشەویستی و سۆزو نەرمونیانی ڕەوشتبەرزی، نەك توندوتیژی و زەبر و كێشمەكێش، لەم دەقانەوە ئەوە ڕوون دەبێتەوە كە: (ومن ایاته ان خلق لكم من انفسكم ازواجا لتسكنوا الیها وجعل بینم مودة ورحمة……) روم:21.

لەم ئایەتەوە ئەوە ڕوون دەبێتەوە كە ئەسڵی پەیوەندی نێوان هاوسەران خۆشەویستی و سۆزو بەزەییە.

پێغەمبەر (د.خ) وەسیەت دەكات بۆ موسڵمانان لە حەجی ماڵئاوایی (استوصوا بالنسا‌ء خیرا).

هەروەها دەفەرموێت: (أكمل المؤمنین أیمانا احسنهم خلقا)، و (خیركم خیركم لنسائهم).

جوان مامەڵەكردن لەگەڵ ئافرەت، هەتا لە حاڵەتی بوونی جیاوازی لەنێوان پیاو و ئافرەتدا، تەنانەت لەكاتی تەڵاقیشدا (یاایها الذین امنوا لا یحل لكم ان ترثوا النسا‌ء كرها ولا تعضلوهن………. ویجعل الله فیه خیرا كثیرا) النسا‌ء: 19

خوای گەورە ڕێنمایی هاوسەران (پیاوان)ی كردووە بۆ جوان مامەڵەكردن لەگەڵ ژن، ئارامگرتن لەگەڵی هەتا لە حاڵەتی ڕق لێبونەوەشی. (واذا طلقتم النسا‌ء فبلغن اجلهن فامسكوهن بمعروف او سرحوهن بمعروف ……… ان الله بكل شیيء علیم)  البقرة:231.

ئەم ئایەتە باس لە تەڵاقی (رجعی) دەكات، لەكاتی تەواوبوونی ماوەی (عدة) خوای گەورە هاوسەرانی سەرپشككردووە لەبەردەوامبوون و مانەوەیان ڕۆشتن، مانەوە واتە گەڕاندنەوەی ژنەكەو هێنانەوەی، ڕۆشتن واتە تەڵاق و جیابوونەوە، خوای گەورە هەردوو حاڵەتەكەی بە چاكە وەسفكردووە هەر كامیانی هەڵبژارد، گرنگ ئەوەیە كە بەچاكە بێت نەك بە توندوتیژی و ئازارو ناڕەحەتی بێت، نەهی كردووە لەزەرەر گەیاندن بە ئافرەت وە مانەوەی لە ماڵەكان و نەتەڵاقی بەیت و با بیهێنێتەوە .

هەوڵدانی دەوڵەت بۆ نەهێشتنی زوڵم و توندوتیژی دژی ئافرەت، خوای گەورە دەفەرمووێت: (وما لكم لا تقاتلون في سبيل الله والمستضعفين من الرجال والنساء ……) النسا‌ء: 75، ئەم ئایەتە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی خوای گەورە لابردن و نەهێشتنی زوڵمی لەسەر لاوازان لەپیاوان و ژنان و منداڵان كردۆتە یەكێك لە ئەركەكانی دەوڵەت.

بەڵام لەبەرامبەر ئەوەشدا هەندێ‌ دەقی تر هەن لە ڕواڵەتدا دژ ئەوەستێتەوە لەگەڵ ئەو بنەمایانەدا كە لەم دەقانە هاتوون، وەك ئەو دەقانەی كە دەربارەی مافی تەمێكردنی ژن هاتوون. ڕاستی ئەم دەقانە چین؟ چۆن لێیان تێبگەین؟

لێدانی هاوسەر(ژن) لەنێوان ڕای زانایانی پێشین و و بیروڕای بیرمەندانی هاوچەرخ و ئاڕاستەی یاسا دانراوەكاندا.

هەندێ دەق هەیە لە قورئانی پیرۆزو سونەتی پێغەمبەر (د.خ)، چەندین پرسیار دەوروژێنن دەربارەی تەشریعی لێدان لە ئیسلامدا.

خوای گەورە دەفەرمووێت (الرجال قوامون علی النسا‌ء بما فضل الله بعضهم علی بعض …………. ان الله كان علیا كبیرا) النسا‌ء: 34

-پێغەمبەر(د.خ) لە حەجی ماڵئاوایدا دەفەرموێت: (ألا واستوصوا بالنسا‌ء خیراً، فإنّما هنَّ عوان عندكم، لیس تملكون منهنّ شیئاً غیر ذلك، إلا أن یأتین بفاحشة مبیّنة، فإن فعلن فاهجروهنّ فی المضاجع واضربوهنّ ضربا غیر مبرّح، فإن أطعنكم فلا تبغوا علیهن سبیلا)، لێرەوە جیاوازی زانایانی كۆن و نوێ‌ لەسەر تەفسیركردنی ئەم دەقانە  بۆتە سێ‌ رێچكە.

یەكەم: گروپی پاڵپشتیكاران لە لێدان:

مەبەست لە پاڵپشتیی ئەوەیە كە لێدان یان (تەمێكردنی ژن بە لێدان) مافێكە لە مافەكانی مێرد لەكاتی لاساری (نشوز)ی ژندا.

زۆرینەی زانایان و ڕاڤەكارانی قورئان پشتگیریی ئەم ڕایە دەكەن، هەر بۆیە لە تەفسیری (النسا‌ء 34)دا، ئاماژە بۆ ئەوە دەكەن كە (لێدان) قۆناغێكە لە قۆناغەكانی چارەسەركردنی (لاساری ژن)، هەر چەند ڕاكانیان لەسەر چۆنیەتی و جۆری لێدان جیاوازە، هەندێك لە زاناكان وەك (پێشەوا تەبەری) ڕایەكی توندی هەیە و بڕوای بە بەستنەوە و لێدان هەیە، هەندێكیشیان ڕایەكی مامناوەندی هەیە وەك (پێشەوا ڕازی) كە بەپشتبەستن بە بۆچوونی (پێشەوا شافیعی) لێنەدانی پێ‌ باشترە. بە گشتی لەگەڵ ئەوەدان كە ئەو لێدانە دەبێت لێدانێكی بێ ئازار بێت، تووشی شكانی نەكات مەبەست لێی تەنها چاكسازی بێت.

  ئەم بۆ چوونە چەند كەم وكورتییەكی تێدا بەدیدەكرێت، لەوانە: ناڕوونی ئەو حاڵەتەی كە (لێدان) ی تێدا ئەنجامدەدرێت ئایا لێدان لەكاتی ترسانە لەلاساری یان دوای ئەوەی لاسارییەكە ڕوودەدات؟ ئەگەر  لەكاتی ترسان لەلاساری بێت ئەی لەكاتی ڕوودانی لاسارییەكەدا چی دەكرێت؟ هەروەها ناڕوونی چەمكی لاساریی بەشێكی ترە لە كەموكورتی ئەم بۆ چوونە، ئایا لاساری (نشوز) گوێ‌نەدانە بە پیاو لەكاتی بانگهێشتكردنی بۆ سەر جێگا، یان دەرچوونە لەماڵا بەبێ پرسی پیاو، یان وازهێنانە لە فەرزەكان.

 لە لایەكی ترەوە زانایان جیاوازییان هەیە لە (ڕیزبەندی)دا، هەندێكیان وا دەبینن كە ڕیزبەندی واجبە لەنێوان قۆناغەكانی (ئامۆژگاری و جێهێشتن و لێدان)دا، بەڵام ڕایەكی تر دەڵێ مێرد سەرپشكە لەبەكارهێنانی ئەم شێوازانەدا، لەبەرئەوەی پیتی (و) پیتی (عطف)ە، بە هیچ جۆرێك مانای ڕیزبەندی ناگەیەنێت.

  دواجار زانایان رێكنین لەسەر هەقیقەتی لێدان، هەندێك دەڵێن بە سیواك یان دەستەسڕ یان شتێك لەو بابەتە بێت، هەندێ ڕایانوایە كە دەكرێ‌ بگاتە چل دار یان قامچی، هەندێكی تریش  بڕوایان وایە كە ببەسترێتەوە بە گوریس و زۆری لێبكرێت بۆ سەرجێیی.

دووەم: گروپی سنورداركارانی لێدان:

لەو زانایەنەی كە لەسەر ئەم ڕێچكەیە ناوزەد دەكرێن (ئیبن عەرەبی) خاوەنی كتێبی (أحكام القرأن)ە، هەروەها (سید محمد رشید ڕەزا) خاوەنی تەفسیری (المنار)و(شێخ محمد طاهر بن عاشور) خاوەنی تەفسیری (التحریر و التنویر)ە. 

ئەم گروپە ڕایانوایەو كۆكن لەسەر ئەوەی كە لێدان سنورداربكرێت، دەڵێن پیاو نابێ لێدان بەكاربهێنێت هەتا ئەگەر ژنەكەشی بێ فەرمانی كرد، دەڵێن وازهێنان لەلێدان باشترە، دەسەڵاتداران دەتوانن ڕێگری بكەن لە هاوسەران (پیاوەكان) كە مومارەسەی ئەم مافەیان بكەن بەتایبەتی لە حاڵەتی سنور بەزاندن و قۆستنەوەی ئەو مافەدا.

سێیەم: گروپی ڕێگری لە دژ بە لێدان:

ڕەنگە یەكەم توێژەر كە توێژینەوەیەكی قوڵی ئەم بابەتەی كردبێت،(أ.د. عبدالحمید أبو سلیمان)ە، سەرۆكی پەیمانگای جیهانی بیری ئیسلامییە لە ئەمەریكا، خۆی داوە لە قەرەی چەمكی لێدان و سەرجەم ئایەتەكانی لەو بارەوە هێناوە، تێگەیشتنێكی تەواو جیاوازی خستۆتەڕوو.

ئەم توێژەرە خوێندنەوەكەی بۆ بابەتی لێدان لەسەر چەند پێشەكی و بنەمایەك هەڵچنیوە، لەوانە:

1- لە رێكخستنی پەیوەندی خێزانیدا، پێویستە لە بەر رۆشنایی سۆزو بەزەییدا بێت، هەر ڕێكخستنێكی تر ئەم بنەمایە ببەزێنێت پێویستە وردبینی تیا بكرێت، تا خاڵی لاواز وهەڵەی بزانرێت.

2-ئەوە هەڵەیە كە لە كاتی ڕوانین لە یاساكانی خێزاندا تەنها پشت بە ڕاڤەی راڤەكاران و ڕووداوە مێژوییەكان ببەسترێت، بەبێ ئاوڕدانەوە و گرنگیدان بەو گۆڕانكارییە شوێنكاتیانەی كە ڕویانداوە و، شوێنەوار بەجێدەهێڵن لەسەر توانا و چەمك و پێگەكان لە ژیان و كۆمەڵگەدا.

3- ئەگەر ئێمە لێرەدا لە (لێدان) و ئەوەی بەدوای خۆیدا دەیهێنێت لە هەستی سوكایەتی و ئازاری جەستەیی، ئەوا ئەو ڕێسایە دەروونییە گشتییە دەچەسپێنین كە دەڵێ ئازارو ترسان و تۆقاندنی دەروونی، خراپی و ڕق لێبوونەوە دوركەوتنەوە بەرهەمدەهێنێت، بەڵام سۆزو ڕێزلێنان و متمانەو خۆشەویستی، چاكی و خۆشەویشتی و قبوڵكردن بەرهەمدێنێ.

لەدوای ئەم پێشەكیە توێژەر ئامارێكی خستۆتەڕوو دەربارەی جۆرەكان و وشەی لێدان، هاوشێوەكانی لە قورئانی پیرۆزدا. كە بریتی یە لە 16 جۆر:

  1. 1- (وضرب الله مثلا) النحل: 76
  2. 2- (واذا ضربتم في الارض) النسا‌ء: 101

3-(وضربنا علی اذانهم في الكهف سنین عددا) الكهف: 11

4- (افنضرب عنكم الذكر صفحا…) الزخرف: 5

5- (كذلك یضرب الله الحق والباطل) الرعد: 17

6-(ولیضربن بخمرهن علی جیوبهن) النور: 31

7- (ان اسری بعبادي فاضرب لهم طریقا…) طه: 77

8- (فاضربوا فوق الاعناق واضربوا منهم كل بنان) الانفال: 12

9- (وضربت علیهم الذلة والمسكنة) البقرة: 61

10- (وخذ یبدك ضغثا فاضرب به ولا تحنث) ص: 44

11- (فاذا لقیتم الذین كفروا فضرب الرقاب)  محمد: 4

12- (فضرب بینهم بسور له باب) الحدید: 13

13- (ولایضربن بارجلهن لیعلم مایخفین من زینتهن) النور: 31

14- (فكیف اذا توفتهم الملائكة یضربون وجوههم وادبارهم) محمد: 27

15- (فقلنا اضرب بعصاك الحجر) البقرە: 60

16- (فراغ علیهم ضربا بالیمین) الصافات: 93

دەبینین لەسەرجەم ئایەتەكاندا ووشەی (ضرب/ لێدان) هاتووە بەشێوەی كرداری تێپەڕی راستەوخۆ، یان تێنەپەڕ، ئەو بەكارهێنانانەش مەجازین (واتە هەقیقی نین) و بە مانای (لابردن، جیابوونەوە، دورخستنەوە، وازهێنان) دێت.

بۆ نمونە كاتێ لەشتێك دەدرێت بە مانای پاڵفتەكردن یان جیاكردنەوە وپوختەكردن دێت تاوەكو ڕوون و ئاشكرا بێت، هەروەها (الضرب في اڵارض) بە مانای سەفەركردن و جیابوونەوە دێت (الضرب علی الاذن) بەمانای ڕێگرتن لە گوێگرتن، (ضرب الحق و الباطل) بەمانای جیاكردنەوە ڕوونكردنەوەی نێوانیان دێت، (ضرب الخمر علی الجیوب) واتە داپۆشینی سنگ و دەرنەكەوتنی، (ضرب الطریق في البحر) واتە شەقبوون و دوولەتبوونی لادانی ئاو بەملاولادا، (الضرب بالسور) واتە جیاكردنەوەیان و ڕێگری كردنیان لەیەكتری، (ضرب الذل والمسكنة) داباراندنی نارەحەتی و زەلیلی بەسەریاندا ڕەنگكردنیان بەوە و جیاكردنەوەیان لەخەڵكی، و (ضرب اڵاعناق والبنان) بڕین جیاكردنەوەو دورخستنەوەیان لەجەستە.

 ئەوەی ماوە لە وشەی (ضرب) و وشەسازییە جیاوازەكانیەوە، وەك (ضرب اڵارجل، ضرب الوجوه. ضرب الحجر، ضرب الصغث، وضرب الاصنام بالیمین) بەمانای پاڵنانی شتێك بە بەهێزی و ئازاردان و پیاكێشانی، ئیتر ئەو شتە زەوییە، یان دەم و چاوە یان بەردە یان مرۆڤە یان بتە بە جێهێشتنی شوێنەوار پێوەی، یان بۆ ئەشكەنجەو سوكایەتی، یان شەقبوونی بەردێك بۆ دەرهێنانی ئاو، یان تێكشكاندنی بتەكان.

لێرەدا ئەم توێژەرە دەگاتە ئەو دەرەنجامەی كە ئەگەر سیاقی دەقەكان و ئەو بنەمایانەی كە ژیانی خێزانی لەسەر دروستبووە، ڕەچاو بكرێت، دەركی ئەوە دەكرێت كە ئەو (ضرب)ە ی تایبەت بە ئافرەتان بەكارهاتووە، مانای سوكایەتی ناگەیەنێت، بەڵكو ڕاستتر ئەوەیە كە هەر مانا گشتییەكەی ئەم وشەیە دەگەیەنێت كە بریتییە لە دووری و جیا بوونەوەو وازلێهێنان.

بە پێی ئەم بۆچوونە هەنگاوەكانی چارەسەری لاساری (نشوز) بە ڕێنمایی و ئامۆژگاری دەستپێدەكات، دواتر جێهێشتنی سەرجێگە، دواتر وازهێنانی پیاو لەماڵی هاوسەری و دوركەوتنەوەی تەواوی لەماڵ، پاشان حوكمدان و بەشداریكردنی خێزانی هەردوولا و دواتر تەڵاق و جیابونەوەی كۆتایی. ئەوەش كاتێك دەبێت كە هیچكام لەو هەنگاوانە سوودی نەبێت.

سوننەتی كرداری پێغەمبەر(د.خ)یش پشتگیری ئەم بۆ چوونە دەكات، پێغەمبەر(د.خ) ماڵی خێزانەكانی بەجێهێشت كاتێك كە ناكۆكی كەوتە نێوانیان، جارێك سوێندی خوارد مانگێك لە خێزانەكانی دوربكەوێتەوە، بیست و نۆ ڕۆژ لە (مەشروبە) مایەوە، وتیان: ئەی پێغەمبەر تۆ سوێندی مانگێكت خواردبوو؟ فەرمووی بەڵام مانگ بیست ونۆ ڕۆژە.(مەشروبە شوێنێكە پێغەمبەر(د.خ) لەكاتی دوركەوتنەوە لەماڵ تێیدا دەمایەوە).

   لەلایەكی ترەوە شێخ (أ.د.خالد الجندی) كە یەكێكە لە زانایانی ئەزهەر، پاڵپشتی ئەم ڕایە دەكات و بۆ چوونەكەی لەسەر چەند بنەمایەك هەڵچنیوە:

1-كاتێك لە تێگەیشتنی ئایەتێكدا گرفتمان بۆ دروستدەبێت، پێویستە بەدوای ڕاڤەی كرداری ئەو ئایەتەدا بگەڕێین لە سوننەتە كرداریەكانی پێغەمبەر(د.خ) دا، لەبەرئەوەی قورئانی پیرۆز چەندین لێكدانەوە قبوڵدەكات، لێرەوە بە تێڕامان لە ژیانی پراكتیكی پێغەمبەر(د.خ)، بۆمان ڕوون دەبێتەوە كە هەرگیز بەدەستی خۆی لەكەسی نەداوە، تەنانەت لە بەندە و كەنیزەكیش.

2-ووشەی (لێدان/ضرب) لە قورئانی پیرۆزدا لەو وشانەیە كە پێیان دەوترێت (المشترك اللفظي) واتە لەو وشانەیە كە بەچەند مانایەك دێت، كە (17) مانایە، بۆ دەبێ‌ ڕاڤەی بكەین بە ئازاردان و ئازاری جەستەیی و واز لە ماناكانی تری بهێنین؟

3-قسەی ڕاڤەكاران قورئان نیە، تەعبیرە لە تێگەیشتنی ئەوان، بەڵام مانای ڕاستەقینەی قورئان هیچ كەس نازانێ تەنها خوا خۆی دەزانێت، ئێمەش پابەندنین بە ڕای ڕاڤەكاران بەتایبەت كاتێك راكەیان پێچەوانەی كرداری پێغەمبەر بێت(د.خ).

4-نزیكترین مانا بۆ لێدان لەم ئایەتەدا كە بگونجێت لەگەڵا سیاقەكەدا، سەرەتا ئامۆژگارییە، دواتر ڕوو لێوەرگێڕانی لەهەمان ژوور و جێگەدا، دواتر قۆناغی سێیەم بریتیە لە جیابونەوە دوركەوتنەوە و جێهێشتنی ماڵا لەلایەن پیاوەوە، كە ئەمەش نزیكترین مانایە لە لێدانەوە، هەر ئەمەش دەبینین لەكردارەكانی پێغەمبەر(د.خ) كاتێ خێزانەكانی بەجێ دەهێشت و بۆماوەی مانگێك دوورە پەرێز دەبوو.

  یەكێكی تر لە وكەسانەی بروای وایە كە دروست نییە لە ئافرەت بدرێت، شێخ (أ.د.طاهر مهدي البلیلي) ئەندامی ئەنجومەنی فتوادانی ئەوروپا و ئەندامی ئەنجومەنی جیهانی زانایانی موسڵمان، ئەو لە وەڵامی پرسیارێكدا دەربارەی دروستی لێدان، تەنانەت ئەوەی كە لێدان شتێكی بڵاوە لەئەوروپا و دەوڵەتە پێشكەوتوەكانیشدا، ئاماژە بەوە دەدات: ئەگەر چی دیاردەی لێدان بڵاوە لە ڕۆژئاواو دەوڵەتە پێشكەوتووەكانی دونیا، بەڵام ڕۆژئاواییەكان كاتێ لە ژن دەدەن ناڵێن كە دینەكەیان فەرمانی پێكردوون، بەڵكو داندەنێن بە هەڵەكەیاندا، بەڵام ئێمەی موسڵمان سەڕەڕای ئەوەی ئیسلام لێدانی پشیلەی حەرامكردووە، هەروەكو پێغەمبەر(د.خ) دەفەرموێت ژنێك چووە دۆزەخەوە بەهۆی بەندكردنی پشیلەیەكەوە. لێدانی گوێدرێژی حەرام كردووە، هەروەها پێغەمبەر(د.خ)دەفەرموێت: سەرم سوڕدەمێنێ لەسەرەتای ڕۆژەكەوە لێیان دەدەن و لە كۆتایەكەیدا سەرجێیان لەگەڵا دەكەن.(پێشەوا بوخاری ریوایەتی كردوه)

دەتوانین ڕای ئەم گروپە و نارەزاییان لە لێدانی ژن  لەم خاڵانەی خوارەوەدا كورت بكەینەوە:

1-(ضرب/ لێدان)  بەمانای ئازارگەیاندن، دەستەبەری بەگەڕانەوەی سۆزو بەزەیی بۆ نێو خێزان ناكات، كە ئامانج و بناغەی دروستبوونی خێزانە لە ئیسلامدا.

2-سۆزو بەزەیی بناغەی دروستبوونی خێزانە و بناغەی كۆتایی هاتنیەتی (فإمساك بمعروف أوتسریح بإحسان)، ناچێتە عەقڵەوە كە جیابوونەوە بە چاكە بێت، بەڵام پێكەوەبوون بە  توڕەیی و توندوتیژی!

3-هاوسەرگیری و هەروەها تەڵاقیش بریتییە لە هاوبەشیەكی ئارەزوومەندانە لەنێوان هەردوولا، نابێ زۆر لێكردن و توندوتیژی هەبێت بۆ چارەسەری كێشەكان.

4-ئەگەر ئافرەت مافی (الخلع) دەست هەڵگرتنی هەبێ لە هاوسەرێتی، گومانی تیا نیە كە بوارنیە بۆ لێدان و ئازاردان لە پەیوەندی هاوسەرگیریدا.

5-لێدان لە قورئان بە 16شێوە هاتووە كە دەسورێتەوە لەماناكانی دوورەپەرێزی جیاوازی و دوركەوتنەوەو وازهێنان….هتد.

6-قورئان تەعبیری لە لێدان كردووە بەمانای ئازاردانی جەستەیی بە ووشەی (جلد) نەك لێدان (ضرب).

7-لەچیرۆكی پێغەمبەر ئەیوب (س.خ)، دەگێڕنەوە كە سوێندی خواردووە (سەد جەڵد) لە ژنەكەی بدات، بەڵام خودا ئامۆژگاری كردووە بۆ دوركەوتنەوە لە ڕێگای توندوتیژی دەفەرموێت (وخذ بیدك ضغثا فأضرب به ولا تحنث).

گفتوگۆی ئەم بۆ چوونە:

هەوڵێكی جددیان خستۆتەڕوو بۆ دووبارە خوێندنەوەی ئەم بابەتە، كردنەوەی بوارێكی تازە لەبەردەم بیرمەندان و توێژەران بۆ دراسەكردنی مانای وشەی (لێدان/ضرب). پشتیان بەستووە بە بنەمایەكی باش لە دیراسەكردنی ئەم بابەتە، ئەویش بە دیراسەكردنی حوكمە شەرعیەكان لە ڕوانگەی مەبەستەكانی شەریعەت و بنەما گشتییەكانی، كە ئەمە بنەمایەكی گرنگە بۆ تێگەیشتن لە دەقە شەرعیەكان، بەتایبەت لەكاتی ڕوودانی گرفت لە ڕاڤەكردنیاندا. لەبەرئەوە تێگەیشتن لە دەقەكانی تایبەت بە حوكمەكانی خێزان پێویستە لە چوارچێوەی مەبەستەكان (مەقاصد)ی شەریعەدا بێت لە بنیاتنانی خێزاندا كە بریتییە لە (سۆزو بەزەیی)، بەڵام كاتێ دیراسەی دەقێكی شەرعی دەكەین دوور لە فیقهی مقاصدی شەریعە، ئەوا ئەو حوكمانەی كە لێی دەردەهێنرێت، ڕووەو توندڕەوی دەچن .

-سەرەڕای ئەوەی توێژەر وا دەبینێ كە ئەم گروپە سەركەوتوو نەبوون لە ڕاڤەكردنی مانای (ضرب/لێدان) لە ئایەتەكەداو پەسەندكردنی مانای جودایی و دوركەوتنەوە لەبری مانای ئازاری جەستەیی. چونكە فرمانی (ضرب) لەزمانەوانیدا جیاوازە لەماناكەی بە جیاوازی (دەمی فرمان) لە ڕابردوو و ڕانەبردوو داخوازی یاخود چاووگ. مانای دەمی داخوازی (لێدان) بەپێی شێوازەكانی دەگۆرێت، چونكە وشەی (اضربه) جیاوازە لە (اضرب لە) ئەمە جیاوازە لە (اضرب به). ئەو شێوەی كە لەقورئاندا هاتووە (اضربوهن) لەڕووی زمانەوانیەوە بەمانای جودایی و دوركەوتنەوە نایەن، ئەگەر ئاوا بوایە ئەو نیشانەیەكی تری دەهێنا، كە ئەو مانایە، یان بەشێوەی (اضربوهن عنهن) دەیهێنا یان (ابتعدوا عنهن). چونكە ڕاناوی (هن) لێرەدا (مفعول بە)ەو، دەگەڕێتەوە بۆ ژنەكان نەك بۆ پیاوەكان، هەتا ئەگەر مانای لێدان لێرەدا بریتی بێت لە دوركەوتنەوە و جودایی، ئەوا تایبەتە بە ژنەكەوە، پێویستە ژنەكە ماڵی هاوسەری جێبهێڵێت، نەك هاوسەر، واتە ئەگەر لێدان بە دوورەپەرێزی و دوركەوتنەوە ڕاڤە بكەین، بۆ نمونە مانای قسەكە وایلێدێت: (دورە پەرێزیان بكەن یان دوریان خەنەوە) ئەمەش بەواتای ئەوە دێت كە پیاوەكان ئێوە هەستن بە دوورەپەرێزی كردنیان و دورخستنەوەیان).

دواجار پاش خستنەڕووی ڕای هەرسێ گروپەكە، نوسەری ئەم بابەتە بۆچوونی ڕێگری لە لێدانی لاپەسەندە كە گروپی سێیەمن، هەرچەند هاوڕا نەبوو لە گەڵیاندا لە ڕاڤەكردنی وشەی لێدان، بەڵام ئەكرێ‌ ئەوە بسەلمێنرێت لە ڕێگە كارەكانی پێغەمبەر(د.خ) و بنەمای دیراسەكردنی حوكمە شەرعیەكانە لەڕووی مقاصدی شەرعی و بنەما گشتییەكان كە گروپی سێیەم پشتیان بەستووە.

  تەمێكردنی ژن لە یاسادا.

دەتوانین تێبینی چوار ئاڕاستە بكەین لەكاتی باسكردنی بابەتی تەمێكردنی ژن لە یاساكانی وڵاتە عەرەبیەكان و ئیسلامیەكان:

ئاڕاستەی یەكەم: هەندێك یاسا هەن كە تەمێكردنی ژن لەلایەن مێردەكەیەوە بە مافێك لە مافەكانی مێرد داناوە و بە ڕوونی باسیكردووە، و بە دەق ئاماژەی بۆ ئەوە كردووە كە ئەو كارە ناچێتەوە نێو بازنەی تاوانەوە، وەك:یاسای سزادانی عێراقی لە ماددەی (41) دا هاتووە، یاسای سزادانی ئیماراتی لە ماددەی (53).

ئاڕاستەی دووەم:هەندێ یاسا هەیە كە بە شێوەیەكی گشتی دەقی هەیە لەسەر بە تاوان دانەنانی هەركارێك كە پیادەبكرێت كە لەسەر بنەمای مافێك  كە شەرع و یاسا دابینیانكردووە. بە بێ‌ ئەوەی ئاماژە بدات بەو مافانەو ژماردنیان. لە و یاسایەنەش: یاسای سزادانی لیبیا لە بەشێكی ماددەی (69)، یاسای سزادانی بەحرینی ماددە(15و16)، هەروەها یاسای سزادانی كوەیتی ماددەی (28 و29).

ئاڕاستەی سێیەم: هەندێك یاسا دەقیان هەیە لەسەر حاڵەتەكانی بە تاوان هەژمار نەكردنی توندوتیژی بە بێ باسكردنی تەمێكردنی ژن لەلایەن مێردەكەیەوە، ئەمەش بەڵگەیە كە ئەم یاسایانە تەمێكردنی ژن بە مافێك لەمافەكانی مێرد هەژمار ناكات. لەو یاسایانەش: یاسای سزادانی لوبنانی لەدەقی ماددەی (186)، هەروەها یاسای سزادانی سوری ماددەی (185) لە بڕگەی (1و 2).

  نزیك لە و دەقانەی كە لە یاسای سزادانی لوبنانی و سوری دا هەیە، هەریەك لە یاسای سزادانی ئەردەنی لەدەقی ماددەی (62)بڕگەی (1و2)، یاسای سزادانی قەتەری ماددەی (47) و هەروەها یاسای سزادانی عومانی لە ماددەی(38) ئاماژە دەكەن بۆ هەندێ‌ كاری توندوتیژ كە یاسا رێی پێداوە و بە تاوان هەژمار ناكرێت، بەڵام هیچكامیان ئاماژە بە لێدانی پیاو لە ژنەكەی ناكەن.

ئاڕاستەی چوارەم: هەندێك یاسا هەن كە تایبەتن بە بەرهەڵستی كردنی توندوتیژی دژی ژن و بەتاوان دانانی لێدان لە ژێر هەر ناوێك بێت. لە نمونەی ئەم جۆرە یاسایانەش:

1-یاسای توندوتیژی خێزانی لە مالیزیا: ساڵی 1994 مالیزیا یاسای قەدەغەكردنی توندوتیژی خێزانی دەركرد، و لەساڵی 1996ەوە جێبەجێ دەكرێت.

2-یاسای پاراستنی خێزان لە توركیا: لەساڵی 1998 توركیا یاسای پاراستنی خێزانی دەركرد.

3-یاسای بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی خێزانی لە هەرێمی كوردستانی عێراق: پەرلەمانی كوردستان یاسای ژمارە (8) ساڵی 2011 ی دەركرد، بەناوی یاسای توندوتیژی خێزانی، كە بەئاشكرا لێدان قەدەغە كراوە، هەروەكو یاساكە لەماددەی دووەم (بڕگەی یەكەم) دا باسی  ئەو كارە قەدەغەكراوانەی كردووە، كە بە توندوتیژیی خێزانی دادەنرێن و ئەنجامدەرەكانی ڕووبەڕووی یاسا دەكاتەوە. لەنێو ئەو كارە قەدەغەكراوانەدا، لە بڕگەی (12) دا ئاماژەی كردووە بۆ:(لێدانی تاكەكانی خێزان و منداڵەكان بەهەر پاساوێك)..

 هەروەها هەوڵی تر هەیە بۆ دەركردنی یاسای لەم شێوەیە لە وڵاتانی وەكو لوبنان و ئوردن و مصر … هتد.

دەرئەنجام

پاش خستنەڕووی ڕاوبۆچوونی ئەو سێ گروپە دەربارەی لێدان و خستنەڕووی ئاڕاستەی یاسا لە هەندێ لە دەوڵەتە ئیسلامیەكاندا دەربارەی ئەم دۆزە، ئەم چەند تێبینییە تۆمار دەكەین:

*گومانی تێدانیە ئەو حوكمە شەرعیانەی كە لە قورئانی پیرۆزدا هاتوون، بۆ وەڵامدانەوەی واقیع و كات و شوێنێكی دیاریكراو بوون، بۆیە پێویستە لەكاتی دراسەكردنی هەر حوكمێكی شەرعی دا ڕەچاوی كات و شوێن بكرێت، هەروەك زانایانی فیقه و ئوصول بڕیاریان داوە بەدانانی ئەو ڕێسا فیقهییەی كە دەڵێت: حوكمەكان بە گۆڕینی كات و شوێن حاڵەت و كەسەكان دەگۆڕێن.

*لەڕوانگەی ئەو ڕووداوە مێژوویانەی كە باسمان كرد، ڕووندەبێتەوە، كە سروشتی كۆمەڵگەكان جیاوازە دەربارەی ڕوانگەیان بۆ لێدان، كۆمەڵگەی مەككی جیاواز بووە لە كۆمەڵگەی مەدینە، هەروەكو لە فەرموودەكەی عومەر(ر.خ)، ڕوونی كردۆتەوە موهاجیرەكان كە خەڵكی مەككە بوون، زاڵا بوون بەسەر ژنەكانیان بەڵام ئەنصاریەكان ژنەكانیان زاڵا بوون بەسەر مێردەكانیاندا. لەمەوە دەگەینە ئەوەی كە حوكمی لێدان لە قورئانی پیرۆزو ڕێگەدانی پێغەمبەر(د.خ)بەلێدان، وەڵامدانەوەی واقیع و كات  و شوێن و عورفی ئەو كاتە بووە.

*پاش ئەو بەرەو پێشچوونە ریشەییەی ژیان، كۆمەڵگەكانی ئەمڕۆ هەموویان لێدان بەكارێكی ناڕەوا و ناپەسەند دادەنێن وای دەبینن كە سوكایەتیە بە ژن و شكاندنی كەرامەتیەتی. هەروەها لێدان لە ئاستی نێودەوڵەتیدا لەزۆربەی بەڵگەنامەو جاڕنامە نێودەوڵەتییەكانی تایبەت بە توندوتیژی دژی ئافرەت بەتاوان دادەنرێت. دەكرێ‌ ئەمەش بە گۆڕانی عورف هەژمار بكرێت، ئیدی حوكمی لێدانیش لە مۆڵەت و (اباحە)وە دەگۆڕێت بۆ قەدەغەكردن وڕێگریكردن، بەتایبەتی لەكاتی زیادەڕۆیی بەكارهێنانی ئەم مۆڵەتەدا لەلایەن پیاوانەوە، هەروەها لەكاتی نەبوونی كۆ دەنگی زانایان لەسەر یەك هەڵوێست، كە پەیوەستە بەماهیەت و مەرجەكانی ڕێكخستنی لاساری و لێدان.

*هەندێ لەو حوكمانەی كە لەقورئاندا هاتووە- بەتایبەتی جگە لە پەرستشەكان- لەهەمبەر داخوازی واقعێكی دیاریكراو بووە، پاشان بە پێی گۆڕانی كات و شوێن ئەو حوكمانەش گۆڕانكارییان بەسەردا هاتووە بۆ نمونە ئەحكامەكانی تایبەت بە (ئەهلی زیممە)، چونكە بارودۆخی پەیوەست بەو حوكمانەوە بەشێوەیەكی ڕیشەیی گۆڕاون، ئیدی حوكمەكانیش گۆڕاون و لە هیچ كۆمەڵگەیەكدا بەپێی ئەو حوكمانە مامەڵە لەگەڵ ئەهلی كتاب ناكرێت، بەڵكو ئەو حوكمانە گۆڕاون بە حوكمەكانی هاونیشتمانیبوون. هەروەها ئەو حوكمانەی كە پەیوەستن بە كۆیلە و كۆیلایەتی، چونكە كۆمەڵگەی مرۆیی گەشەی كردووە و بابەتی (كۆیلە و كۆیلایەتی) تێپەڕاندووە، هەروەك چون “عومەری كوڕی خەتاب” لەكاتی خۆیدا بەشی دڵنەواكراوانی لە زەكات ڕاگرت، هیچكام لەزانایانی موسڵمانیش ئەو حاڵەتانەی بە پێچەوانەی قورئان دانەناوە. ئەمەش بەڵگەیە لەسەر ئەوەی ئەحكامی مامەڵەكردن وەكو ئەحكامی پەرستش نیە، حوكمەكانی بواری پەرستش بە جێگیر و هەمیشەیی دادەنرێت، بە پێچەوانەی حوكمەكانی مامەڵە دەگۆڕێن بەپێی گۆڕانی كات و شوێن و حاڵەت.

*وا دیارە ئاڕاستەیەكی پلەبەندی هەیە بەرەو بیرۆكەی ڕێگریكردن لە لێدان و بەتاوان دانانی، هەم لەسەر ئاستی بیری ئیسلامی و هەم لەسەر ئاستی تەشریع و یاسادانان لەوڵاتە ئیسلامیەكاندا، ئەمەش وەڵامدەرەوەی داخوازی و پێشكەوتنەكانی ژیانە، لەبەرئەوەی سوننەتی كرداری پێغەمبەریش (د.خ) پشتگیری ئەوە دەكات، هەروەها لەبەر هەبوونی كۆمەڵێك ئیشكالیەت لە بیروبۆچوونەكانی گروپی یەكەم كە پێشتر ئاماژەی بۆ كرا، ئەمەش لە دووبارە لێكۆڵینەوەی ئەم بابەتە بە قوڵتر و وردی زیاتر لەلایەن بیرمەندانی سەردەمەوە تێبینی دەكرێت. هەروەها ئەو ئیشكالیەتانە، لە دانانی یاسای تایبەت بە بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ئافرەتان و توندوتیژی خێزانی لەدەوڵەتە ئیسلامیەكاندا بە شێوەیەكی پلەبەند و لەسەرخۆ، زەقتر بەرچاو دەكەوێت.

المصادر والمراجع

أولا: الكتب:

1.       إبراهیم، حامد موریس، الإرهاب.. الظاهرة وأبعادها النفسیة، دار الفارابي، بیروت، ٢٠٠5م.

2.       ابن العربي، أبوبكر محمد بن عبدالله، أحكام القرا‌ن، دار الكتب العلمیة، بیروت، لا تاریخ.

3.       ابن عاشور، محمد الطاهر، التحریر والتنویر، الدار التونسیة للنشر، تونس، 1984م.

4.       ابن منظور، أبو الفضل جمال الدین محمد بن مكرم، لسان العرب، دار صادر، بیروت، لا تاریخ.

5.       الاندلسي، أبو حیان، محمد بن یوسف، تفسیر البحر المحیط، دار الكتب العلمیة، بیروت، ط1، 1993م.

6.       بن زكریا، أبو الحسن أحمد بن فارس، معجم مقاییس اللغة، دار الفكر، بیروت، لا طبعة، 1979م.

7.       الرازی، فخر الدین محمد بن ضیاء الدین، التفسیر الكبیر، دار الفكر، دمشق، ط1، 1981م.

8.       رضا، محمد رشید، تفسیر المنار، دار المنار، القاهرة، ط3، 1367هـ.

9.       الزمخشری، جار الله أبو القاسم محمود بن عمر، الكشاف عن غوامض التنزیل وعیون الاقاویل في وجوه التأویل، مكتبة العبیكان، الریاض، ط1، 1998م

10.     صالح، أ.د.سامیە خچر، استراتیجیە مواجهە العنف، كتاب إلكترونی منشور علی موقع كتب عربیة : www.kotobarabia.com

11.     الطبري، أبو جعفر محمد بن جریر، تفسیر الطبری، دار هجر، القاهرة، ط1، 2004م

12.     العَبَسي، أبوبكر عبدالله بن محمد بن إبراهیم ابن أبی شیبە، المصنّف، الفاروق الحدیثة للطباعة والنشر، القاهرە، ط1، 2008م

13.     عودة، عبدالقادر، التشریع الجنائي الإسلامي مقارَنا بالقانون الوضعي، مؤسسة الرسالة، بیروت، ط13، 1994م.

14.     فیاض، عامر حسن، العراق وشقا‌ء الدیمقراطیة المنشودة، دار أسامة للنشر والتوزیع، عمان، ط1، 2013م.

15.     القرطبي، أبو عبدالله محمد بن أحمد، الجامع لاحكام القرا‌ن، مؤسسة الرسالة، بیروت، ط1، 2006م

16.     الكاساني، علا‌ء الدین أبوبكر بن مسعود، بدائع الصنائع في ترتیب الشرائع، دار الكتب العلمیە، بیروت، ط2، 2003م

17.     المعجم الوسیط، مجمع اللغة العربیة، مكتبة الشروق الدولیة، القاهرة، ط4، 2004م

18.     المقدسي، إبن قدامە (أبو محمد عبد الله بن أحمد، دار عالم الكتب، الریاض، ط3، 1997م

19.     النجدي، عبدالرحمن بن محمد بن قاسم، حاشیة الروض المربع شرح زاد المستنقع، ط1، 1399هـ.

ثانیا: كتب الحدیث والصحاح:

20.     البخاري، محمد بن إسماعیل، صحیح البخاری، دار ابن كثیر، دمشق – بیروت، ط1، 2002م

21.     الترمذي، محمد بن عیسی، سنن الترمذي، مكتبة المعارف، الریاض، ط1، لا تاریخ.

22.     السجستانی، أبو داوود، سلیمان بن الاشعث، سنن أبی داوود، بیت الافكار الدولیة، الریاض، لا تاریخ.

23.     النیسابوري، أبو الحسین مسلم بن الحجاج، صحیح مسلم، دار الحدیث، القاهرة، ط1، 1991م

ثالثا: البحوث والدراسات:

24.     أبو سلیمان، أ.د.عبدالحمید، الفهم المقاصدي: ضرب المرأة وسیلة لحل الخلاقات الزوجیة، مجلة إسلامیة المعرفة، المعهد العالمی للفكر الإسلامي، أمریكا، العدد 24

25.     تفاحة، د.فتح الله أكثم حمد الله، حكم تأدیب الزوجة بالضرب في الفقه الإسلامي المقارن، بحث منشور في مجلة جامعة الملك سعود، مجلد 16، العدد 2، 2004م

26.     خمیس، زیاد، وبنی راشد، بكر مصطفی، العنف ضد المراة استراتیجیات وأسالیب تعلیمها في ضوء السنة النبویة: دراسة تحلیلیة، مجلة إسلامیة المعرفة، العدد 61، صیف 2010م

27.     داوود، أ.م.د. صباح سامي، تأدیب الزوجة بین الإباحة والتجریم، بحث منشور في موقع مشروع المرأة في الإنترنت:  http://www.welonline.org.

28.     العجلان، د.عبدالله بن سلیمان، أحكام تأدیب الزوجة في الفقه الإسلامي، بحث محكّم منشور في مجلة العدل، العدد 52، شوال 1432هـ.

29.     المسكیني، فتحی، ما هو الإرهاب؟ نحو مسألە فلسفیة، مجلة دراسات عربیة، العدد (١-2) العام (٣٤)، بیروت، ١٩٩٧

30.     المطيري، عبدالمحسن بن عمار، العنف الاسري وعلاقته بانحراف الاحداث، رسالة ماجستیر غیر منشورة، جامعة نایف للعلوم الامنیة كلیة الدراسات العلیا، قسم العلوم الاجتماعیة، 2006.

رابعا: النصوص القانونیە والوثائق الدولیة:

31.     قانون الجزا‌ء الكویتي.

32.     قانون العقوبات الاتحادي الاماراتي لسنة (1987).

33.     قانون العقوبات الاردني رقم (16) لسنة (1960).

34.     قانون العقوبات البحریني.

35.     قانون العقوبات السوري.

36.     قانون العقوبات العراقي رقم (111) لسنة (1969).

37.     قانون العقوبات القطري رقم (11) لسنة (2004).

38.     قانون العقوبات اللبناني رقم (340) لسنة (1943).

39.     قانون العقوبات اللیبي.

40.     قانون مناهضة العنف الاسري في إقلیم كوردستان العراق رقم (8) لسنة 2011

41.     إعلان بشأن القضاء علی العنف ضد المرأة، من وثائق الجمعیة العامة للامم المتحدة، الدورة الثامنة والاربعون للعام 1993 برقم 48/104،المادة(1). وثیقة منشورة في موقع الامم المتحدة: www.un.org.

Check Also

مامۆستا شه‌ماڵ موفتی.. پیاوێكى خاكی پڕ هه‌گبه‌

دیمانه‌: كه‌تان خادیمیبه‌شی دووه‌مئاینده‌سازى: له‌دواى ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ ناسران، به‌تایبه‌ت له‌ به‌رنامه‌ى (میحراب)ه‌وه‌، پاڵنه‌ر چى بوو، هه‌ستت …

132 کۆمێنت

  1. You’re so cool! I don’t suppose I’ve read anything like this before. So nice to find somebody with some unique thoughts on this topic. Really.. thanks for starting this up. This website is something that’s needed on the web, someone with some originality!

  2. I’m genuinely impressed by how effortlessly you distill intricate concepts into easily digestible information. Your writing style not only imparts knowledge but also engages the reader, making the learning experience both enjoyable and memorable. Your passion for sharing your expertise shines through, and for that, I’m deeply grateful.

  3. I must applaud your talent for simplifying complex topics. Your ability to convey intricate ideas in such a relatable manner is admirable. You’ve made learning enjoyable and accessible for many, and I deeply appreciate that.

  4. This article is a true game-changer! Your practical tips and well-thought-out suggestions hold incredible value. I’m eagerly anticipating implementing them. Thank you not only for sharing your expertise but also for making it accessible and easy to apply.

  5. Hey there are using WordPress for your blog platform? I’m new to the blog world but I’m trying to get started and create my own. Do you need any coding knowledge to make your own blog? Any help would be greatly appreciated!

  6. Hi there! Someone in my Myspace group shared this site with us so I came to take a look. I’m definitely enjoying the information. I’m book-marking and will be tweeting this to my followers! Terrific blog and great design and style.

  7. An impressive share! I have just forwarded this onto a friend who was doing a little research on this. And he in fact bought me lunch because I discovered it for him… lol. So let me reword this…. Thank YOU for the meal!! But yeah, thanx for spending the time to discuss this topic here on your web page.

  8. I think the admin of this site is really working hard in favor of his website, as here every information is quality based information.

  9. This blog was… how do I say it? Relevant!! Finally I have found something that helped me. Thanks a lot!

  10. Hi there, I enjoy reading all of your article. I like to write a little comment to support you.

  11. It’s impressive that you are getting ideas from this post as well as from our argument made at this place.

  12. Hi! I know this is kinda off topic nevertheless I’d figured I’d ask. Would you be interested in exchanging links or maybe guest writing a blog article or vice-versa? My site discusses a lot of the same subjects as yours and I feel we could greatly benefit from each other. If you are interested feel free to send me an e-mail. I look forward to hearing from you! Excellent blog by the way!

  13. Fantastic goods from you, man. I’ve consider your stuff prior to and you’re simply too great. I really like what you’ve obtained here, really like what you’re stating and the way during which you assert it. You make it entertaining and you still take care of to stay it sensible. I can not wait to read far more from you. This is actually a great website.

  14. Good day! This is kind of off topic but I need some advice from an established blog. Is it hard to set up your own blog? I’m not very techincal but I can figure things out pretty fast. I’m thinking about creating my own but I’m not sure where to start. Do you have any tips or suggestions? Thank you

  15. Way cool! Some very valid points! I appreciate you writing this article and also the rest of the site is very good.

  16. Hi friends, its wonderful article about tutoringand fully explained, keep it up all the time.

  17. Aw, this was a very nice post. Taking the time and actual effort to make a top notch article but what can I say I procrastinate a lot and never seem to get anything done.

  18. My brother suggested I might like this blog. He was totally right. This post actually made my day. You cann’t imagine just how much time I had spent for this information! Thanks!

  19. Hey very interesting blog!

  20. Thank you for some other informative website. Where else may I am getting that kind of info written in such a perfect method? I have a project that I am simply now operating on, and I have been at the glance out for such information.

  21. Heya just wanted to give you a quick heads up and let you know a few of the images aren’t loading correctly. I’m not sure why but I think its a linking issue. I’ve tried it in two different browsers and both show the same results.

  22. Asking questions are really good thing if you are not understanding anything completely, but this article provides pleasant understanding even.

  23. My spouse and I stumbled over here from a different page and thought I might check things out. I like what I see so now i’m following you. Look forward to looking at your web page again.

  24. Hi, everything is going sound here and ofcourse every one is sharing data, that’s in fact fine, keep up writing.

  25. I will right away grab your rss as I can not find your email subscription link or newsletter service. Do you have any? Please permit me recognise so that I may just subscribe. Thanks.

  26. What i do not realize is actually how you’re not really a lot more smartly-favored than you may be right now. You are so intelligent. You know therefore significantly when it comes to this topic, produced me in my opinion believe it from numerous numerous angles. Its like men and women aren’t fascinated until it’s something to accomplish with Lady gaga! Your own stuffs great. Always take care of it up!

  27. Howdy! I just would like to give you a huge thumbs up for the great info you’ve got here on this post. I will be coming back to your website for more soon.

  28. No matter if some one searches for his necessary thing, so he/she needs to be available that in detail, so that thing is maintained over here.

  29. I’m not sure where you are getting your info, but good topic. I needs to spend some time learning more or understanding more. Thanks for fantastic information I was looking for this information for my mission.

  30. For latest news you have to go to see world wide web and on web I found this site as a best web site for newest updates.

  31. I don’t know if it’s just me or if everyone else experiencing problems with your website. It looks like some of the text on your posts are running off the screen. Can someone else please comment and let me know if this is happening to them too? This could be a problem with my browser because I’ve had this happen before. Cheers

  32. Hey There. I found your blog using msn. This is an extremely well written article. I will be sure to bookmark it and come back to read more of your useful information. Thanks for the post. I will definitely comeback.

  33. Wonderful beat ! I wish to apprentice at the same time as you amend your web site, how can i subscribe for a blog web site? The account aided me a appropriate deal. I were tiny bit familiar of this your broadcast provided shiny transparent concept

  34. When someone writes an piece of writing he/she keeps the thought of a user in his/her mind that how a user can know it. Thus that’s why this article is amazing. Thanks!

  35. WOW just what I was searching for. Came here by searching for %keyword%

  36. Every weekend i used to go to see this site, because i want enjoyment, since this this website conations in fact nice funny stuff too.

  37. Quality posts is the important to invite the viewers to visit the website, that’s what this web site is providing.

  38. After exploring a few of the blog posts on your web site, I truly like your way of blogging. I bookmarked it to my bookmark site list and will be checking back soon. Please check out my web site as well and let me know how you feel.

  39. Thank you for sharing your info. I truly appreciate your efforts and I am waiting for your next post thank you once again.

  40. Hi, I do believe this is an excellent website. I stumbledupon it 😉 I will come back once again since I book-marked it. Money and freedom is the best way to change, may you be rich and continue to help other people.

  41. Great post.

  42. Excellent site you have here but I was curious about if you knew of any community forums that cover the same topics talked about in this article? I’d really love to be a part of group where I can get feed-back from other knowledgeable individuals that share the same interest. If you have any recommendations, please let me know. Cheers!

  43. Great info. Lucky me I found your site by accident (stumbleupon). I have book-marked it for later!

  44. Hi my loved one! I want to say that this article is awesome, great written and come with almost all significant infos. I’d like to see more posts like this .

  45. I think what you postedtypedbelieve what you postedtypedbelieve what you postedwrotethink what you postedtypedsaidWhat you postedwrote was very logicala lot of sense. But, what about this?consider this, what if you were to write a killer headlinetitle?content?typed a catchier title? I ain’t saying your content isn’t good.ain’t saying your content isn’t gooddon’t want to tell you how to run your blog, but what if you added a titleheadlinetitle that grabbed a person’s attention?maybe get a person’s attention?want more? I mean %BLOG_TITLE% is a little vanilla. You ought to look at Yahoo’s home page and see how they createwrite news headlines to get viewers interested. You might add a video or a pic or two to get readers interested about what you’ve written. Just my opinion, it could bring your postsblog a little livelier.

  46. Pretty component of content. I simply stumbled upon your weblog and in accession capital to claim that I acquire in fact enjoyed account your blog posts. Any way I’ll be subscribing on your augment or even I achievement you access consistently fast.

  47. Currently it sounds like BlogEngine is the top blogging platform out there right now. (from what I’ve read) Is that what you’re using on your blog?

  48. I want to to thank you for this excellent read!! I certainly enjoyed every little bit of it. I have you bookmarked to check out new stuff you post

  49. I was recommended this website by my cousin. I am not sure whether this post is written by him as no one else know such detailed about my difficulty. You are amazing! Thanks!

  50. Magnificent goods from you, man. I’ve take into account your stuff prior to and you’re simply too wonderful. I really like what you’ve received here, really like what you’re stating and the best way through which you assert it. You are making it entertaining and you still take care of to stay it sensible. I cant wait to read far more from you. This is actually a wonderful site.

  51. What’s up mates, how is everything, and what you desire to say concerning this post, in my view its truly remarkable for me.

  52. Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to far added agreeable from you! By the way, how can we communicate?

  53. I love your blog.. very nice colors & theme. Did you create this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz reply as I’m looking to create my own blog and would like to know where u got this from. thank you

  54. Hi there just wanted to give you a quick heads up and let you know a few of the images aren’t loading correctly. I’m not sure why but I think its a linking issue. I’ve tried it in two different internet browsers and both show the same results.

  55. My family members always say that I am wasting my time here at net, except I know I am getting familiarity every day by reading such pleasant posts.

  56. For latest news you have to visit world-wide-web and on web I found this site as a best site for newest updates.

  57. Hi! I just want to give you a huge thumbs up for the great info you’ve got here on this post. I’ll be coming back to your website for more soon.

  58. This article is a true game-changer! Your practical tips and well-thought-out suggestions hold incredible value. I’m eagerly anticipating implementing them. Thank you not only for sharing your expertise but also for making it accessible and easy to apply.

  59. This article is a true game-changer! Your practical tips and well-thought-out suggestions hold incredible value. I’m eagerly anticipating implementing them. Thank you not only for sharing your expertise but also for making it accessible and easy to apply.

  60. I am continually impressed by your ability to delve into subjects with grace and clarity. Your articles are both informative and enjoyable to read, a rare combination. Your blog is a valuable resource, and I am sincerely grateful for it.

  61. I couldn’t agree more with the insightful points you’ve articulated in this article. Your profound knowledge on the subject is evident, and your unique perspective adds an invaluable dimension to the discourse. This is a must-read for anyone interested in this topic.

  62. I wish to express my deep gratitude for this enlightening article. Your distinct perspective and meticulously researched content bring fresh depth to the subject matter. It’s evident that you’ve invested a significant amount of thought into this, and your ability to convey complex ideas in such a clear and understandable manner is truly praiseworthy. Thank you for generously sharing your knowledge and making the learning process so enjoyable.

  63. Your passion and dedication to your craft radiate through every article. Your positive energy is infectious, and it’s evident that you genuinely care about your readers’ experience. Your blog brightens my day!

  64. I’d like to express my heartfelt appreciation for this insightful article. Your unique perspective and well-researched content bring a fresh depth to the subject matter. It’s evident that you’ve invested considerable thought into this, and your ability to convey complex ideas in such a clear and understandable way is truly commendable. Thank you for sharing your knowledge so generously and making the learning process enjoyable.

  65. Your enthusiasm for the subject matter radiates through every word of this article; it’s contagious! Your commitment to delivering valuable insights is greatly valued, and I eagerly anticipate more of your captivating content. Keep up the exceptional work!

  66. Hello! Someone in my Myspace group shared this site with us so I came to look it over. I’m definitely enjoying the information. I’m book-marking and will be tweeting this to my followers! Fantastic blog and outstanding style and design.

  67. Your storytelling prowess is nothing short of extraordinary. Reading this article felt like embarking on an adventure of its own. The vivid descriptions and engaging narrative transported me, and I eagerly await to see where your next story takes us. Thank you for sharing your experiences in such a captivating manner.

  68. Howdy! Do you know if they make any plugins to protect against hackers? I’m kinda paranoid about losing everything I’ve worked hard on. Any recommendations?

  69. I know this site provides quality dependent articles or reviews and additional data, is there any other web site which offers such stuff in quality?

  70. I do consider all the ideas you have introduced on your post. They are very convincing and will definitely work. Still, the posts are too quick for novices. May you please extend them a bit from next time? Thank you for the post.

  71. Pretty component of content. I simply stumbled upon your blog and in accession capital to claim that I acquire in fact enjoyed account your blog posts. Any way I’ll be subscribing in your augment or even I fulfillment you access persistently fast.

  72. Have you ever thought about publishing an e-book or guest authoring on other sites? I have a blog centered on the same information you discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my subscribers would enjoy your work. If you are even remotely interested, feel free to send me an e-mail.

  73. I am extremely inspired together with your writing talents and alsosmartly as with the format for your blog. Is this a paid subject or did you customize it yourself? Either way stay up the nice quality writing, it’s rare to see a nice blog like this one nowadays..

  74. Wow, superb blog layout! How long have you been blogging for? you make blogging glance easy. The full glance of your web site is fantastic, let alonewell as the content!

  75. whoah this blog is magnificent i love reading your articles. Stay up the good work! You know, a lot of people are hunting around for this info, you can help them greatly.

  76. Having read this I thought it was really informative. I appreciate you finding the time and effort to put this informative article together. I once again find myself spending way too much time both reading and commenting. But so what, it was still worth it!

  77. What i do not realize is in reality how you’re not really a lot more smartly-appreciated than you may be right now. You are so intelligent. You know therefore significantly in terms of this matter, produced me individually believe it from so many various angles. Its like men and women aren’t fascinated until it’s something to accomplish with Lady gaga! Your personal stuffs excellent. Always care for it up!

  78. I think this is one of the most significant information for me. And i’m glad reading your article. But wanna remark on few general things, The website style is perfect, the articles is really excellent : D. Good job, cheers

  79. Hey There. I found your blog using msn. This is a very well written article. I will be sure to bookmark it and come back to read more of your useful information. Thanks for the post. I will definitely comeback.

  80. It’s difficult to find educated people about this topic, but you sound like you know what you’re talking about! Thanks

  81. Normally I do not read article on blogs, however I wish to say that this write-up very pressured me to try and do so! Your writing taste has been amazed me. Thank you, quite great article.

  82. Pretty nice post. I just stumbled upon your blog and wanted to say that I have really enjoyed browsing your blog posts. In any case I’ll be subscribing to your feed and I hope you write again soon!

  83. Good day! Would you mind if I share your blog with my twitter group? There’s a lot of people that I think would really enjoy your content. Please let me know. Thanks

  84. I know this if off topic but I’m looking into starting my own blog and was wondering what all is required to get set up? I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny? I’m not very internet savvy so I’m not 100% positive. Any recommendations or advice would be greatly appreciated. Kudos

  85. What’s up to all, how is everything, I think every one is getting more from this web site, and your views are nice in favor of new users.

  86. You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be really something which I think I would never understand. It seems too complicated and very broad for me. I am looking forward for your next post, I will try to get the hang of it!

  87. Hi there would you mind stating which blog platform you’re working with? I’m planning to start my own blog in the near future but I’m having a difficult time making a decision between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal. The reason I ask is because your design and style seems different then most blogs and I’m looking for something completely unique. P.S Apologies for getting off-topic but I had to ask!

  88. It’s awesome designed for me to have a web site, which is beneficial designed for my experience. thanks admin

  89. Fine way of explaining, and nice article to take data concerning my presentation subject matter, which i am going to convey in institution of higher education.

  90. I want to express my sincere appreciation for this enlightening article. Your unique perspective and well-researched content bring a fresh depth to the subject matter. It’s evident that you’ve invested considerable thought into this, and your ability to convey complex ideas in such a clear and understandable way is truly commendable. Thank you for generously sharing your knowledge and making the learning process enjoyable.

  91. I am continually impressed by your ability to delve into subjects with grace and clarity. Your articles are both informative and enjoyable to read, a rare combination. Your blog is a valuable resource, and I am sincerely grateful for it.

  92. Hey There. I found your blog using msn. This is a very well written article. I will be sure to bookmark it and come back to read more of your useful information. Thanks for the post. I will definitely comeback.

  93. If you desire to take much from this piece of writing then you have to apply such strategies to your won website.

  94. I am in fact happy to read this blog posts which includes lots of helpful data, thanks for providing these data.

  95. For latest news you have to pay a visit world wide web and on internet I found this web site as a best web site for latest updates.

  96. Thank you for another informative web site. Where else may I am getting that kind of info written in such a perfect method? I have a venture that I am simply now operating on, and I have been at the glance out for such information.

  97. Hi there, I enjoy reading all of your article. I like to write a little comment to support you.

  98. Hi there to all, since I am actually keen of reading this website’s post to be updated regularly. It consists of pleasant stuff.

  99. What’s up, after reading this remarkable article i am too cheerful to share my knowledge here with mates.

  100. Pretty great post. I simply stumbled upon your blog and wanted to mention that I have really enjoyed browsing your blog posts. In any case I’ll be subscribing in your feed and I hope you write again soon!

  101. Spot on with this write-up, I really think this web site needs much more attention. I’ll probably be back again to read more, thanks for the info!

  102. This article is a true game-changer! Your practical tips and well-thought-out suggestions hold incredible value. I’m eagerly anticipating implementing them. Thank you not only for sharing your expertise but also for making it accessible and easy to apply.

  103. Your writing style effortlessly draws me in, and I find it nearly impossible to stop reading until I’ve reached the end of your articles. Your ability to make complex subjects engaging is indeed a rare gift. Thank you for sharing your expertise!

  104. In a world where trustworthy information is more crucial than ever, your dedication to research and the provision of reliable content is truly commendable. Your commitment to accuracy and transparency shines through in every post. Thank you for being a beacon of reliability in the online realm.

  105. I am continually impressed by your ability to delve into subjects with grace and clarity. Your articles are both informative and enjoyable to read, a rare combination. Your blog is a valuable resource, and I am sincerely grateful for it.

  106. Your unique approach to addressing challenging subjects is like a breath of fresh air. Your articles stand out with their clarity and grace, making them a pure joy to read. Your blog has now become my go-to source for insightful content.

  107. I’m impressed, I must say. Rarely do I encounter a blog that’s equally educative and interesting, and let me tell you, you have hit the nail on the head. The issue is something not enough folks are speaking intelligently about. I’m very happy that I found this in my search for something concerning this.

  108. Hello! Would you mind if I share your blog with my twitter group? There’s a lot of people that I think would really enjoy your content. Please let me know. Cheers

  109. Spot on with this write-up, I seriously feel this web site needs much more attention. I’ll probably be back again to read through more, thanks for the info!

  110. I all the time used to read post in news papers but now as I am a user of internet so from now I am using net for articles or reviews, thanks to web.

  111. I couldn’t resist commenting. Very well written!

  112. Yesterday, while I was at work, my sister stole my iphone and tested to see if it can survive a twenty five foot drop, just so she can be a youtube sensation. My iPad is now broken and she has 83 views. I know this is entirely off topic but I had to share it with someone!

  113. Hi, I log on to your blogs regularly. Your writing style is awesome, keep doing what you’re doing!

  114. Appreciation to my father who informed me concerning this webpage, this blog is in fact awesome.

  115. I’m not sure where you are getting your info, but good topic. I needs to spend some time learning more or understanding more. Thanks for great information I was looking for this information for my mission.

  116. This is my first time pay a visit at here and i am actually impressed to read all at one place.

  117. Hello! Do you know if they make any plugins to help with SEO? I’m trying to get my blog to rank for some targeted keywords but I’m not seeing very good gains. If you know of any please share. Thank you!

  118. Nice answer back in return of this question with firm arguments and explaining everything about that.

  119. This is very interesting, You are a very skilled blogger. I have joined your feed and look forward to seeking more of your great post. Also, I have shared your site in my social networks!

  120. I loved as much as you will receive carried out right here. The sketch is tasteful, your authored subject matter stylish. nonetheless, you command get bought an impatience over that you wish be delivering the following. unwell unquestionably come further formerly again since exactly the same nearly a lot often inside case you shield this increase.

  121. What’s up i am kavin, its my first time to commenting anywhere, when i read this post i thought i could also make comment due to this brilliant article.

  122. My brother suggested I might like this website. He used to be totally right. This post actually made my day. You cann’t believe just how much time I had spent for this information! Thank you!

  123. Hello! Do you know if they make any plugins to help with SEO? I’m trying to get my blog to rank for some targeted keywords but I’m not seeing very good gains. If you know of any please share. Cheers!

  124. Hey There. I found your blog using msn. This is an extremely well written article. I will be sure to bookmark it and come back to read more of your useful information. Thanks for the post. I will definitely comeback.

  125. I will right away grab your rss as I can not find your email subscription link or newsletter service. Do you have any? Please allow me realize so that I may subscribe. Thanks.

  126. Your enthusiasm for the subject matter radiates through every word of this article; it’s contagious! Your commitment to delivering valuable insights is greatly valued, and I eagerly anticipate more of your captivating content. Keep up the exceptional work!

  127. Your blog has quickly become my trusted source of inspiration and knowledge. I genuinely appreciate the effort you put into crafting each article. Your dedication to delivering high-quality content is evident, and I look forward to every new post.

  128. Lexxie

    I`m a hot hot cam girls, ready to make all your dreams come true

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلیکترۆنییەکەت بڵاوناکرێتەوە. خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *