مریەم ئیبراهیم گەڵاڵی
مێژووی مرۆڤایەتی شاهیدی گۆڕانکارییەکی گەورە و بنەڕەتییە لە پێگەی ئافرەتدا، لە ڕۆڵێکی سنووردار لە چوارچێوەی ماڵەوە، بۆ بوون بە هێزێکی کاریگەر و سەرەکی لە کایە ئابووری، کۆمەڵایەتی؛ و زانستییەکاندا. ئەمڕۆ ئافرەتان کاتێک دەست بۆ هەر کار و پیشەیەک دەبەن، بە جوانترین و ڕێکوپێکترین شێوە ئەنجامی دەدەن، بە جۆرێک کە لە زۆر بواردا ئەگەر لە پیاوان باڵادەستتر نەبن، کەمتر نین.
بازاڕی کار بە بێ هاوبەشی ڕاستەقینەی ئافرەتان، وەک باڵندەیەکە کە تەنها بە باڵێک بفڕێت.
١. داهێنان لە بواری ئەندازیاری و تەلارسازیدا:
بۆ سەلماندنی توانای بێپایانی ئافرەت لە بەڕێوەبردنی کارە قورس و ئاڵۆزەکاندا، پێویست ناکات دوور بڕۆین؛ ئەندازیاری ناوداری عێراقی و جیهانی(زەها حەدید) باشترین نموونەیە. ئەو نەک تەنها لە ڕۆژهەڵات، بەڵکو لە سەرانسەری ڕۆژاوادا بە تەلارسازییە ناوازە و شاکارە هونەرییەکانی جێدەستی دیارە و، جیهانی سەرسام کردووە. مێژوو شاهیدی ئەو داهێنانە گەورانەی دەکات کە لە یاریگای نێودەوڵەتی سدنی، یاریگاکانی قەتەر، ژاپۆن و ، چەندین پڕۆژەی تردا پێشکەشی مرۆڤایەتی کردوون، کە وەک تابلۆیەکی هونەریی زیندوو لە مێژوودا دەمێننەوە.
٢. پەروەردە و پێگەیاندنی نەوەکان:
لە بواری پەروەردە و فێرکردندا، ئافرەت وەک مامۆستا ڕۆڵێکی بێوێنە و پیرۆز دەگێڕێت. ئافرەتان بەو سۆز و بەزەییە سروشتییەی کە هەیانە، دەتوانن بە شێوازێکی باشتر و قووڵتر بابەتەکان بە قوتابییان تێبگەیەنن. ئەوان تەنها زانیاری نابەخشن، بەڵکو ئاسۆیەکی گەش لەبەردەم نەوەی نوێدا دەکەنەوە و، متمانە بەخۆبوون لە ناخیاندا دەچێنن، کە ئەمەش بنەمای بونیادنانی کۆمەڵگەیەکی تەندروستە.
٣. دڵسۆزی لە کایەی کارگێڕی و ڕاپەڕاندنی ئەرکەکاندا:
لە فەرمانگە و دامەزراوە جیاوازەکاندا، ئافرەتان بە دڵسۆزی و پاکوخاوێنییەکی زۆرەوە کار دەکەن. ئەوان لە پێناو ڕاپەڕاندنی ئەرک و مامەڵەکانی هاووڵاتیاندا شەونخونی دەکەن. وردەکاری و بەرپرسیارێتی لە ڕاپەڕاندنی کارەکاندا وایکردووە کە ئافرەتان ببنە جێگەی متمانەی بەڕێوەبەر و سەردانیکەرانیش.
٤. وردبینی لە بواری یاسادا:
لە جیهانی یاسا و دادوەریکردندا، ئافرەتان بە وردبینییەکی بێشومارەوە لێکۆڵینەوە لە دۆسیەکان دەکەن بۆ دەرکەوتنی ڕاستییەکان. ئەوان بەوپەڕی هۆشیارییەوە کار دەکەن بۆ ئەوەی ڕێگە نەدەن هیچ کەموکوڕییەک لە کارەکانیاندا ببێتە هۆی ئەوەی کە لەکەدار ببن یان قسە بێتە سەر ناوبانگی پیشەیییان، ئەمەش دادپەروەری لە کۆمەڵگەدا بەهێزتر دەکات.
٥. هەتوانی برینەکان لە بواری پزیشکیدا:
لە کەرتی تەندروستی و نوشداریدا، دڵسۆزی ئافرەتان ڕەهەندێکی مرۆیی قووڵتر وەردەگرێت. پزیشک و پەرستارە ئافرەتەکان بە نەرمی و بەزەیی خۆیانەوە دەبنە هەتوانی برینەکان و ئازاری نەخۆشەکان کەم دەکەنەوە. ئامادەیی ئەوان لەم بوارەدا، گیانێکی مرۆیی و ئارامی بەخش بە ناوەندە پزیشکییەکان دەبەخشێت.
٦. پێشەنگبوون لە بواری ئاینی و زانستیدا:
مێژووی ئیسلامی و ڕۆژهەڵاتی پڕە لەو ئافرەتە زانایانەی کە مامۆستای گەورە پیاوانی مێژوو بوون. بۆ نموونە، لە مێژوودا کەسایەتییەکی وەک “شەهدەی بەغدادی”مان هەیە (کە بە فەخرولنیسا ناسراوە). زانای ناوداری کورد “ئیبن خەلەکان” بە شانازییەکی گەورەوە باسی دەکات و دەڵێت کە ئەو خۆی قوتابی شەهدەخان بووە. ئەو دەگێڕێتەوە کە: “ئێمەی پیاوان ٥٠٠ کەس بووین، ڕۆژانە لە لای ئەو دەرس و زانستمان دەخوێند.” ئەمە سەلمێنەری ئەو ڕاستییەیە کە ئافرەت هەمیشە لە بەرزترین پێگەی مەعریفیدا بووە.
- ئاستەنگەکانی بەردەم ئافرەتی کارکەر:
سەرەڕای ئەم هەموو داهێنان و سەرکەوتنانە، هێشتا ڕێگاکە بێ کۆسپ نییە. ململانێی نێوان کار و ماڵ، هەبوونی هەندێک تێڕوانینی سنووردار و کۆسپە کۆمەڵایەتییەکان، نەبوونی ژینگەیەکی تەواو گونجاو (وەک کاتژمێری کاری نەرم یان دایەنگە لە شوێنی کار) لەو بەربەستانەن کە پێویستیان بە چارەسەر هەیە لە ڕێگەی یاسادانان و بەرزکردنەوەی هۆشیاری کۆمەڵایەتییەوە.
دەرئەنجام
پێشکەوتنی کۆمەڵگەکان بەستراوەتەوە بەو بەهایەی کە بە کاری ئافرەت دەدرێت. ئافرەت کاتێک کار دەکات، تەنها بژێوی خۆی دابین ناکات، بەڵکو وەک تەلارساز، مامۆستا، یاساناس، پزیشک و زانا، بەردێکی بنەڕەتی لە بونیادی نیشتمانەکەیدا دادەنێت. وەبەرهێنان لە تواناکانی ئافرەتدا، کورتترین و هۆشمەندانەترین ڕێگایە بەرەو داهاتوویەکی گەشتر و دادپەروەرانەتر.
