چوار شه‌ممه‌ , حوزه‌یران 19 2024

مافه‌كانی ژنان له‌یاساكانی هه‌رێمی كوردستاندا

ئاسۆس نامق براخاس
مامۆستا له‌ زانكۆی گه‌شه‌پێدانی مرۆیی
یاسا یه‌كێكه‌ له‌گرنگترین ئه‌و ده‌ستكه‌وتانه‌ی كه‌مرۆڤ بۆ ئاسانكردنی پێكه‌وه‌ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی وده‌سته‌به‌ركردنی یه‌كسانی و ئازادی بۆ هاوڵاتیان دایهێناوه‌، بۆ به‌دیهێنانی ئامانجه‌ سه‌ره‌كیه‌كه‌شی پێویسته‌ یاساكان گۆرانكاریان تیادا بكرێت به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ وه‌یان دووباره‌ هه‌مواركردنه‌وه‌ و دانانی یاسای نوێ .
یاسا دانراوه‌كانی عێراقیش به‌ده‌ر نین له‌گرنگیان بۆ پاراستنی ژیانی هاوڵاتیان و ده‌سته‌به‌ر كردنی مافه‌كان له‌ لایه‌ك و گونجاندیان له‌گه‌ڵ پێشكه‌وتنی ژیان له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ، بگره‌ پشكی شێریان به‌ركه‌وتووه‌ له‌گۆرانكاری به‌هۆی گۆرانی سیستمی سیاسی له‌لایه‌ك و به‌ره‌و پێشچوونی ئاستی رۆشنبیری تاكه‌كان له‌ لایه‌كی تره‌وه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ماكه‌ سه‌ره‌كیه‌كه‌ی یاسا كه‌بریتییه‌ له‌گشتگیری و بێلایه‌نی نه‌هاتوه‌ته‌دی بۆ تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگا، سه‌راری به‌ره‌و پێچوون ده‌توانین چه‌ندین جیاوازی ئاشكرا له‌نێوان ره‌گه‌زی نێرو مێدا به‌دی بكه‌ن له‌ دووتوی یاسا عیراقیه‌كانه‌وه‌.
هه‌رچه‌نده‌ ساڵانی دوای راپه‌رینه‌ مه‌زنه‌كه‌ی كوردستان به‌خاڵی وه‌رچه‌رخانی به‌ره‌و پێشچوونی یاسا داده‌نرێت ئه‌ویش به‌هۆی فه‌راهه‌مبوونی ئازادی بۆ تاك وه‌ چالاكبوونی رێكخراوه‌كانی ژنان كه‌هۆكاربوون بۆ هه‌مواركردنه‌وه‌و به‌ره‌و پێشبردنی یاساكان به‌جۆرێك كه‌یه‌كسانی بۆ هه‌ردوو ره‌گه‌ز فه‌راهه‌م بكرێت. له‌دیارترین ئه‌و هه‌وڵانه‌ش له‌هه‌ردوو یاسای باری كه‌سیه‌تی و سزاداندا خۆی بینیه‌وه‌ كه‌ زۆرترین مادده‌كانیان گۆرانكاریان به‌سه‌ردا هاتووه‌.
له‌یاسای باری كه‌سیه‌تی عێراقی ژماره‌ (188) بۆ ساڵی (1959) چه‌ندین مادده‌ چاكسازی كراوه‌ له‌پێناو پێدانی مافی زیاتر به‌ژنان و فه‌راهه‌مكردنی پاراستنی یاسای بۆیان، له‌دیارترینی ئه‌و مادانه‌ی هه‌موار كراونه‌ته‌وه‌ بریتیه‌ له‌مادده‌كانی (7،6،5،4) ی تایبه‌ت به‌فره‌ژنی و رێگرتنی یاسایی له‌و دیارده‌یه‌، وه‌ هه‌روه‌ها هه‌موار كردنه‌وه‌ی مادده‌ی (25)ی تایبه‌ت به‌لاساری (نشوز) كه‌له‌ یاسا كۆنه‌كه‌دا ته‌نها ئافره‌ت بریاری لاساری به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێنراو به‌و هۆیه‌شه‌وه‌ بێبه‌ش ده‌بوو له‌چه‌ندین مافی یاسایی، به‌ڵام پاش هه‌مواركردنه‌وه‌ ئه‌م بریاره‌ هاوبه‌شكرا بۆ ژن و مێرد وه‌ به‌جۆرێك له‌جۆره‌كان یه‌كسانی ده‌سته‌به‌ر كرا له‌نێوان هه‌ردوو ره‌گه‌زدا، وه‌ هه‌روه‌ها لابردنی (ملكه‌چكردنی ژن بۆ پیاو) دوورخرایه‌وه‌.
وه‌ له‌یاسای سزادانی عێراقی ژماره‌ (111) بۆ ساڵی (1969) چه‌ندین مادده‌ هه‌مواركرانه‌وه‌ له‌پێناو یه‌كسانكردنی پێگه‌ی مێ و ده‌سته‌به‌كردنی پاراستنی زیاتر. له‌وانه‌ پوچه‌ڵكردنه‌وه‌ى برگه‌ی یه‌كی مادده‌ی (41) ی تایبه‌ت به‌مافی پیاو بۆ به‌كارهێنانی هێز له‌به‌رامبه‌ر هاوسه‌ریدا، هه‌روه‌ها له‌كارخستنی مادده‌ی ( 409) ی تایبه‌ت به‌ سوككردنی سزا بۆ ئه‌و پیاوه‌ی كه‌ هه‌ڵده‌ستێت به‌ كوشتنی هاوسه‌ر یان ئافره‌تیكێكی خێزانه‌كه‌ی پاش ئه‌وه‌ی ده‌بینیت له‌ بارێكی نه‌شیاودا.
له‌گه‌ڵ هه‌موو ئه‌مانه‌شدا ده‌بین یاساكانمان نه‌گه‌یشتۆته‌ ئه‌و ئاسته‌ی كه‌ یه‌كسانیه‌كی ته‌واو بهێنێته‌ دی له‌ نێوان هه‌ردوو ره‌گه‌ز وه‌ ئه‌مه‌ش به‌ ئاشكرا له‌ده‌قی مادده‌ی (102) ى یاسای شارستانی ژماره‌ (40) بۆ ساڵی (1951) ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ده‌ڵێت (ولی الصغیر هو أبو پم وصی أبیه پم جده الصحیح پم المحكمه‌ أو الوصی الژی نصبته المحكمه‌) كه‌مافی سه‌رپه‌رشتیاری (ولایه‌) تایبه‌ت ده‌كات به‌ باوك وه‌ سه‌رپه‌رشتیاری باوك وه‌ باپیر یان ئه‌و كه‌سه‌ی كه‌ محكمه‌ ده‌ستنیشانی ده‌كات، وه‌ ئه‌م جیاكاریه‌ دووباره‌ له‌ ده‌قی مادده‌ی (27) ی یاسای چاودێری نه‌به‌كامه‌كانی ژماره‌ (78) بۆ ساڵی (80) ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ده‌لێت (ولی الصغیر أبو پم المحكمه‌).ئه‌وه‌ش بۆمان روونده‌كاته‌وه‌ كه‌ له‌ژیانی باوكدا هه‌رگیز دایك مافی ئه‌وه‌ی نیه‌ ببێت به‌ سه‌رپه‌رشتیاری مناڵه‌كه‌ی، بگره‌ له‌ نه‌مانی باوكیشدا باپیر كه‌سی دووه‌می بۆ پێدانی سه‌رپه‌رشتیاریی به‌پێی یاسای شارستانی وه‌ له‌ یاسای چاودێری نه‌به‌كامه‌كاندا محكمه‌ پێش دایك ده‌كه‌وێت بۆ وه‌رگرتنی ئه‌و مافه‌ وه‌ ئه‌و به‌رپرس ده‌بێت بۆ ده‌ستنیشانكردنی كه‌سى چاودێری كه‌ر (الوصی) بۆ نه‌به‌كامه‌كه‌.
وه‌ دایك ته‌نها له‌یاسای باری كه‌سیه‌تیدا رۆلی سه‌رپه‌رشتیاری پێده‌به‌خشرێت وه‌ ئه‌م مافه‌ش به‌پێی یاسا بۆ نه‌سه‌پێنراوه‌ به‌ڵكو له‌ده‌سته‌ڵاتی دادگایایه‌ دایك وه‌ سه‌رپه‌رشتیار دابنێت یان كه‌سێكی تر ده‌ستنیشان بكات بۆ ئه‌و كاره‌ وه‌ك له‌برگه‌ی (3)ى مادده‌ی (5) له‌یاسای ژماره‌ (2008)ی تایبه‌ت به‌ هه‌مواركردنی یاسای باری كه‌سیه‌تی ژماره‌ (188) ى ساڵی (1959) كه‌ ده‌لێت (دایك به‌ سه‌رپه‌رشتیار (وه‌لی امر) داده‌نرێت كه‌ باوك مردبێت یان دیار نه‌بێت وه‌ دایكه‌كه‌ به‌خێوی كردبێ و له‌لای ئه‌و بێت، وه‌ له‌و پۆسته‌شدا دایك ده‌بێت به‌خێوكه‌ر بێت وه‌ منداڵه‌كه‌ له‌لای ئه‌و بێت وه‌ ته‌نها مافی به‌رێوه‌بردنی كاروباری نه‌به‌كامه‌كه‌ی ده‌بیت بۆ ئه‌و هه‌لسوكه‌وتانه‌ی په‌یوه‌ندیان به‌ لایه‌نی باری كه‌سیه‌تیه‌وه‌ هه‌یه‌، به‌ده‌ر له‌رێكخستن و سه‌رپه‌رشتیاری كردنی نه‌به‌كامه‌كه‌ له‌ بواره‌ دارییه‌كاندا.
به‌ بۆ چوونی ئێمه‌ ئه‌م جیاكارییه‌ ده‌بێته‌ هۆی بێبه‌شكردنی ژن له‌ سه‌ره‌تایی ترین مافه‌كانی ئه‌ویش مافی سه‌رپه‌رشتیار كردنی منداڵه‌كانیه‌تی له‌رووی یاساوه‌، به‌تایبه‌ت له‌و بارانه‌دا كه‌ژن و مێرد جیاده‌بنه‌وه‌و منداڵ لای دایك ده‌مێنێته‌وه‌ دابرانی له‌م مافه‌ تووشی چه‌ندین كێشه‌ی یاسایی و كۆمه‌ڵایه‌تی ده‌كاته‌وه‌، هه‌روه‌ها نه‌به‌كامه‌كه‌ ده‌بێته‌ قوربانی ئه‌و كێشه‌ خێزانیه‌ وه‌ به‌م هۆیه‌وه‌ بێبه‌ش ده‌بێت له‌سه‌ره‌تایی ترین مافه‌كانی.
بۆیه‌ هیوادارم كاری جدی بكرێت بۆ هه‌موواركردنه‌وه‌ی ده‌قه‌ یاساییه‌كانی تایبه‌ت به‌ (ولایه‌ و وصایه‌) له‌ یاساكانی شارستانی و چاودێری نه‌به‌كامه‌كان و باری كه‌سیه‌تیدا له‌پێناو گه‌راندنه‌وه‌ی شكۆی یاسایی بۆ ئافره‌تان و پێبه‌خشنی ئه‌و رۆڵه‌ی كه‌ مافی ئه‌وه‌.

Check Also

4ی حوزەیران و بارودۆخی منداڵان وەک قوربانی جەنگ

بەیان نوریئەمڕۆ 4ی6 رۆژی منداڵانی بێتاوانی قوربانیی جەنگە دوژمنكارییەكانە، كە نەتەوە یەكگرتووەكان لە 19ی ئابی …

18 کۆمێنت

  1. Why users still use to read news papers when in this technological world everything is existing on net?

  2. OLanefadia

    Tremendous issues here. I am very glad to look your article. Thanks a lot and I am having a look forward to touch you. Will you please drop me a mail?

    http://www.metal-tracker.com/forum/member.php?action=profile&uid=927394865В 
    topnewsgadget.ru/page/9В 
    itbitgroup.ru/page/4В 
    cocochampionship.com/en/contactВ 
    dip-vuz.ru/kupit-diplom-v-tyumeni/index.htmlВ 

  3. Dichaeltal

    What a information of un-ambiguity and preserveness of valuable familiarity about unexpected emotions.

    americanautotitleloan.com/lake-wylie-sc-title-loansВ 
    http://www.iasi.org/legal.htmlВ 
    animesocial.su/blogs/1046/%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BE-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%BC%D0%BE%D0%B6%D0%B5%D1%82-%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%B8%D1%82%D1%8C-%D1%81%D0%B5%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D1%8F-%D0%BA%D0%B0%D1%87%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%B4%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82-%D0%B4%D0%B8%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%BC%D0%B0В 
    qvmagazine.com/resposible-gambling/В 
    we-are-family.ru/contact.htmВ 

  4. StephenOrere

    What a information of un-ambiguity and preserveness of valuable knowledge regarding unpredicted feelings.

    http://www.gimnazija-ivanjica.edu.rs/mobilearn/claroline/phpbb/viewtopic.php?topic=141&cidReset=true&cidReq=INF1%20В 
    moyolapark-fc.com/xcx07/index.php?option=com_content&task=view&id=125&Itemid=2В 
    mybaltika.info/ru/print/587/7892/В 
    foro.turismo.org/post281274.htmlВ 
    newfinbiz.ru/page/13В 

  5. Lhanefadia

    For latest information you have to go to see web and on internet I found this web page as a most excellent web site for most recent updates.

    janews.com.au/modules/newbb/viewtopic.php?topic_id=6875&forum=12&post_id=6875В 
    aromatov.wooden-rock.ru/forum/topic.php?forum=1&topic=15351В 
    angelteam.uv.ro/profile.php?mode=viewprofile&u=207852В 
    splcash.com/article/privacy-policy?id=31В 
    ivyfoods.co.uk/product/?category=Non+Basmati+rice&product=Sona+Masoori++RiceВ 

  6. Lewissmive

    Howdy! I know this is kinda off topic however I’d figured I’d ask. Would you be interested in trading links or maybe guest authoring a blog post or vice-versa? My blog discusses a lot of the same subjects as yours and I feel we could greatly benefit from each other. If you happen to be interested feel free to send me an email. I look forward to hearing from you! Great blog by the way!

    bazhenova.greatforum.ru/viewtopic.php?f=17&t=4310&p=4941В 
    clc.edu.pe/blog/index.php?entryid=55125&nonjscomment=1&comment_itemid=55125&comment_context=236930&comment_component=blog&comment_area=format_blogВ 
    delivery-containers.ru/news/dvzhd-v-i-polugodii-uvelichila-pogruzku-kontejjnerov-na-74/В 
    niceroleplay.getbb.ru/viewtopic.php?t=787В 
    mdoucrr-ds28.ru/kalendar-meropriyatijВ 

  7. Pretty! This was a really wonderful post. Thank you for providing this info.

  8. Gichardtek

    What a stuff of un-ambiguity and preserveness of precious know-how about unexpected feelings.

    ruskruiz.ru/contactsВ 
    http://www.360nhadep.com/tag/dong-tu-menh-hop-huong-nao/В 
    arjaniki.ru/memberlist.php?sk=m&sd=d&first_char=r&mode=searchuser&start=75В 
    footballnewsguru.com/2013/08/goals-table.htmlВ 
    forum.analysisclub.ru/index.php/topic,171620.0.html?PHPSESSID=be9d29ff90e59b2f12dbf03eb3ada3ecВ 

  9. Thanks for your marvelous posting! I quite enjoyed reading it, you are a great author. I will make certain to bookmark your blog and will come back very soon. I want to encourage that you continue your great writing, have a nice weekend!

  10. WilliamThype

    В нашем мире, где аттестат – это начало отличной карьеры в любом направлении, многие стараются найти максимально быстрый путь получения образования. Необходимость наличия документа об образовании переоценить невозможно. Ведь диплом открывает дверь перед любым человеком, желающим начать профессиональную деятельность или продолжить обучение в высшем учебном заведении.
    В данном контексте наша компания предлагает быстро получить этот важный документ. Вы можете купить аттестат, что становится выгодным решением для всех, кто не смог закончить образование, потерял документ или хочет исправить свои оценки. Аттестаты производятся аккуратно, с особым вниманием ко всем нюансам. В результате вы получите документ, максимально соответствующий оригиналу.
    Превосходство такого решения заключается не только в том, что можно максимально быстро получить свой аттестат. Весь процесс организован удобно и легко, с нашей поддержкой. От выбора нужного образца до грамотного заполнения личной информации и доставки в любое место России — все находится под полным контролем наших специалистов.
    В результате, для тех, кто пытается найти быстрый и простой способ получения необходимого документа, наша компания предлагает отличное решение. Приобрести аттестат – значит избежать долгого процесса обучения и не теряя времени переходить к достижению личных целей, будь то поступление в университет или начало профессиональной карьеры.

    http://clients5.google.com/url?q=http://aurus-diploms.com

  11. Im obliged for the article post.Thanks Again. Cool.

  12. Shanefadia

    Hi there, after reading this remarkable paragraph i am too delighted to share my know-how here with friends.
    http://www.musey-uglich.ru

  13. I simply could not depart your site prior to suggesting that I really enjoyed the standard information a person supply on your visitors? Is going to be back steadily in order to check out new posts

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلیکترۆنییەکەت بڵاوناکرێتەوە. خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *