ئا: مریم ابراهیم گەڵاڵی
ئافرەت لە هەموو کایەکانی ژیاندا بوونی خۆی بە سەرکەوتوویی سەلماندووە، بەڵام کایەی سیاسی یەکێک بووە لەو مەیدانە هەرە سەختانەی کە بەهۆی بیرکردنەوەی پیاوانەوە، بە ئاسانی ئەو شوێنەیان بە ئافرەت ڕەوا نەبینیوە. لەم ناوەندەدا، ئافرەتان تەنها بە هێزی عەقڵ، هەوڵ، دڵسۆزی و هەوڵی خۆیان چوونەتە پێشەوە. ئەوان ئەوەندە سەرکەوتوو بوون کە پیاوان نەیانتوانیوە ببنە لەمپەر لەبەردەم کەسایەتی و لێهاتووییەکانیاندا.
حەلیمە یەعقوب: سیمبولی نەرمونیانی و بڕیاری یەکلاکەرەوە
کاتێک باس لە سەرکردایەتی هاوچەرخ دەکەین، حەلیمە یەعقوب (سەرۆکی پێشووی سەنگافورە) وەک نموونەیەکی زیندوو لەبەردەم چاوی جیهاندا دەدرەوشێتەوە. ئەو ئافرەتێکی هێندە بەتوانا و لێهاتوو بوو، لە هەر پێگە و جێگەیەکدا بووبێت ڕۆڵی بەرچاوی هەبووە و قۆناغ بە قۆناغ بەرەو پێشەوە چووە.
حەلیمە بە دڵسۆزییەکەی بۆ خاک و گەلەکەی، بە نەرمونیانییەکەی لە مامەڵەکردندا ناسراو بوو. هەمیشە لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەی پرسە دژوارەکاندا، هەرکات پرسیاری ئاراستە کرابێت، وەڵامەکەی پڕاوپڕ پێکاویەتی و پرسیارکەری قەناعەت پێکردووە. لە کاتی بڕیارە چارەنوسسازەکاندا، هەمووان پەنایان بۆ ئەو دەبرد؛ چونکە هەمیشە خاوەنی بڕیاری یەکلاکەرەوە بوو، وەڵامەکانی دڵخۆشکەر بوون و بەگشتی قەناعەتی تەواویان بە ڕاستێتی بڕیارەکانی هەبوو. ئەمڕۆ وڵاتەکەی (سەنگافورە) ئەوەندە پێشکەوتووە کە لە جیهاندا چاوی لێدەکرێت؛ چ لە بواری سیاسی، ئابووری, بیناسازی و گەشتوگوزار، و چ لە پاکوخاوێنی و ئاستی ڕۆشنبیری و پەروەردەی تاک و کۆمەڵگا کە لە لوتکەدان.
ژنانی سەرکردە لە کوردستان: مێژوویەکی پڕ لە شانازی
لەکوردستانی خۆشماندا، ئافرەتی زۆرمان هەبووە و هەیە کە لە کایەی سیاسیدا جێدەستیان دیارە و ڕۆڵی بەرچاویان هەبووە لە بەڕێوەبردن و بردنە پێشەوەی وڵات. لەوانە:
- حەپسەخانی نەقیب: لوتکەی مرۆڤدۆستی و بیری پێشکەوتنخوازی بوو لە کوردستان. ئەو نەک تەنها لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە، بەڵکو لە ڕووی سیاسییەوە لێهاتوویی خۆی سەلماند. یەکەم قوتابخانەی شەوانەی بۆ ژنان کردەوە و ماڵەکەی ببووە مەڵبەندێکی سیاسی بۆ پشتگیریکردنی شۆڕش و داکۆکیکردن لە مافی کورد، بە شێوازێک کە سەرکردە پیاوەکانی ئەو سەردەمە حیسابی تایبەتیان بۆ ڕاو بۆچوونەکانی دەکرد.
- عادیلە خانم (خانمی ئەردەڵان لە هەڵەبجە): بە ژیری و دڵسۆزییەکەی توانی فەرمانڕوایی ناوچەی شارەزوور و هەڵەبجە بکات. لە سەردەمی ئەودا ئارامی و یاسا چەسپا، بازاڕ و بیناسازی گەشەی کرد، و دەسەڵاتی سیاسی ئەو بەجۆرێک بوو کە هەم لەلایەن دەوڵەتی عوسمانی و هەم لەلایەن بەریتانییەکانەوە حیسابی سیاسی گەورەی بۆ دەکرا.
- مەستوورەی ئەردەڵان (کوردستانی): یەکەم مێژوونووسی ژن بوو لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا. ئەو بە قەڵەمە بڕبڕە و بیرە قووڵەکەیەوە، سەلماندی کە ئافرەتی کورد دەتوانێت لە کۆشکە سیاسییەکانی میرنشینی ئەردەڵاندا ببێتە بڕیاردەر و ڕاوێژکار. نەرمونیانی و ڕۆشنبیرییەکەی وایکردبوو کە کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر بڕیارە سیاسییەکانی سەردەمی خۆی هەبێت.
نموونەی تری ئافرەتانی سەرکەوتوو لە جیهاندا
بۆ ئەوەی بابەتەکە دەوڵەمەندتر بێت، ئاماژە بەم دوو نموونە جیهانییە بەناوبانگەش دەکەین کە هاوشێوەی حەلیمە یەعقوب بوونە لەمپەرشکێن: - ئەنگێلا مێرکڵ (ڕاوێژکاری پێشووی ئەڵمانیا): بۆ ماوەی پتر لە ١٥ ساڵ سەرکردایەتی بەهێزترین ئابووری ئەوروپای کرد. بە هێمنی، عەقڵانییەت و وەڵامە پڕاوپڕەکانی لە کاتی قەیرانە نێودەوڵەتییەکاندا، سەلماندی کە بڕیاری ئافرەت دەتوانێت وڵات بەرەو سەرکەوتنی گەورە بەرێت.
- جاسیندا ئاردێرن (سەرۆک وەزیرانی پێشووی نیوزیلاندا): نموونەی دڵسۆزی و هاوسۆزی بوو لە سیاسەتدا. لە کاتی قەیرانی کۆرۆنا و ڕووداوە سەختەکاندا، بە بڕیاری یەکلاکەرەوە و بە نەرمونیانی دڵسۆزانەی خۆی، جیهانی سەرسام کرد و وڵاتەکەی گەیاندە لوتکەی سەقامگیری.
ئەنجامگیریکردن
ئەمڕۆ، زۆرێک لە لایەنە سیاسییەکان گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی کە بێ بەژداری ئافرەت، هیچ سیستمێک سەرکەوتوو نابێت. بۆیە زۆر ئافرەتی تریش هێنراونەتە پێشەوە و بە ئەرک و ڕۆڵی خۆیان بە سەرکەوتوویی بینیوە. ئافرەتان نیشانیاندا کە هێزی ئەوان لە هاوسەنگی نێوان “دڵسۆزی و نەرمونیانی” و لە نێوان “بڕیاری حاسم و یەکلاکەرەوە” دایە.
