قەدریە سەعید/ خاوەنی بڕوانامەی زانستی شەرعی
ئایا ئەگەر کەسێك ڕۆژووی پێنچ ساڵ یاخود چەند ساڵێك قەرزداربێت ، پێویستە فدیەیی هەموو ساڵەکان بدات؟؟
وەڵام: دیارە لەڕۆژوودا ئاسانکاری کراوە، کە کەسێك بەهەر هۆکارێك لەو هۆکارانەی لەقورئان و فەرموودەدا ئاماژەیان پێکراوە دەتوانێت بەڕۆژونەبێت.
خوای گەورە دەفەرموێت: (وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ ۗ يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ) البَقَرَة : ١٨٥
واتە: (ئەو کەسەتان نەخۆشە، یان لەسەفەرەو ڕێبوارەو، ڕۆژووەکەشى دەشکێنێ دەبێ لە ڕۆژانى دواتردا، ڕۆژووەکەی بەقەزا بگرێتەوە، خوا ئاسوودەیى و کار ئاسانى ئێوەی دەوێت لە ئەنجامدانى فەرزەکاندا، نایەوێ بکەونە ناڕەحەتییەوە).
هەروەها پێغەمبەر درودی خوای لەسەربێت دەفەرموێت: (إن الله تعالى وضع عن المسافر الصوم وشطر الصلاة، وعن الحامل أو المرضع الصيام).
واتە: یەکێك لەسەفەردابێت خوای گەورە ڕێگەی پێداوە بەڕۆژوونەبێت، هەروەها نیوەی نوێژەکانی لەسەر لابردووە، مەبەست کۆکردنەوەو کورتکردنەوەی نوێژەکانە، هەروەها ئافرەتی دووگیان و شیردەریش ڕێگەی پێدراوە کەبەڕۆژوونەبێت.
ئەم بابەتە دەکرێت بەدووبەشەوە:
یەکەم: ئەوکەسانەی کەناتوانن بەڕۆژووبن لەجیاتی ڕۆژوو خوای گەورە (فدیە)ی لەسەر واجب کردوون.
ئەوانیش:
ٲ- کەسێك لەبەرپیری ژن بێت یاخود پیاو ناتوانێت بەڕۆژووبێت و ئومێدی گەنجبوونەوەی نیە، ئەوکەسانە تەنها فدییە دەدەن، ئەمەش بۆچونی سەرجەم زانایانە.
ب- کەسێك کەنەخۆشبێت، جیاوازی نییە گەنجبێت یاخود بەتەمەن، مادام ئومێدی چاكبوونەوەی نیەو پزیشکی پسپۆڕ دەسنیشانی نەخۆشیەکەی کردووەو پێیڕاگەیاندووە ئەگەر بەڕۆژووبێت ژیانی دەکەوێتە مەترسییەوە، ئەوە تەنها پێویستە فدییە بدات و گرتنەوەی ڕۆژووی لەسەرنیە.
دووەم: کەسێك لەمانگی ڕەمەزاندا بەهۆی نەخۆشییەکی کتوپڕ، یان سەفەرێکی پێویست، یان بەهۆی دووگیانییەوە یان شیردانەوە، ناتوانێت بەڕۆژووبێت، ئەوە زانایان بۆچونی جیاوازیان هەیە:
١- ئەوکەسە ئەگەر لەماوەی ساڵەکەدا توانی ڕۆژووەکەی بگرێتەوە ئەوە تەنها گرتنەوەی لەسەرەو پێویست بەفدییە کات.
٢- بەڵام ئەگەر لەوساڵەدا نەیتوانی بیگرێتەوە لەبەر بوونی عوزرێکی شەرعی، چەند ساڵێکی بەسەردا تێپەڕی و هەر بیانووی هەبوو، ئەوە هەرکات بیانووەکەی نەما تەنها ڕۆژووەکە دەگرێتەوە باچەند ساڵێکیشی بەسەردا تێپەڕیبێت. پێویست ناکات فدییە بدات.
٣- کەسێك لەدوای ڕەمەزان بەبێ هیچ عوزرێکی شەرعی ڕۆژوەکانی نەگرتۆتەوە، ئەوە بۆچونی زایان بەمشێوەوەیەیە:
ٲ- پێویستە ئەوکەسە ڕۆژووەکە بگرێتەوەو فدیەش بدات، ئەمەش بۆچونی (ئیمامی شافعی و مالك وٲحمد).
ب- بۆچونێکیتر ئەوەیە تەنها ڕۆژووەکە دەگرێتەوەو فدیەی لەسەرنیە، ئەمەش بۆچوونی (ئەبو حەنیفە)یە بە بەڵگەی ئایەتەکە کەدەفەرموێت: (مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ) .
کەواتە ئەگەر کەسێك بەبێ عوزری شەرعی چەند ساڵێکی بەسەردا تێپەڕی ئەوە ڕۆژووەکە دەگرێتەوەو بۆهەموو ساڵەکان یەكجار فدییە دەدات، پێویست بەدووبارە کردنەوەی فدییە ناکات.
