دوو شه‌ممه‌ , ئازار 4 2024

ڕۆشنایی قەڵەمی ژن لە هەورامانی كەونارا

ئا: كەتان خادیمی 

زۆرجار باس لە كەمیی دیاردەی توندوتیژی دەكرێت بەرانبەر بە ژنان لە هەوراماندا،  كە كەمترین ڕێژەی تۆمار كردووە، یان هەر نیە، زۆركەس ئەم دیاردەیەیان بەلاوە سەیرە! بەڵام كە لە مێژووی ناوچەكە ورد دەبینەوە،  بەلامانەوە  ئاسایی دەبێتەوە، كە نەبوونی ئەم دیاردەیە ڕیشكێكی زۆر قووڵی هەیە، ژنانی هەورامان لە زووەوە كاریان لەسەر ئەوە كردووە، كە پێگەیەكی بەهێز بۆ كەسایەتی خۆیان دروست بكەن، دواجار لای ڕەگەزی بەرامبەریش پێگەی تایبەتی خۆیانیان هەبێت چجای ئەوەی  ستەمیان لێبكرێت و توندی و تیژییان بەرانبەر بنێنرێت، هەربۆیە لەچاو ناوچەكانی دیكەی دەورووبەر، بوار بۆ ژنانی هەورامان ڕەخساوتر بووە كە لە مەیدانە جیاوازەكاندا ئامادەیی هەبێت، تەنانەت لە بواری سیاسییشدا، ژنان لەسەركورسی دەسەڵات بوون و فەرمانڕەواییان كردووە، لەم ڕووەوە ناوی چەندان  ژن تۆمارە لە میژوودا، بە تایبەت لە مێژووی سانەكانی هەوراماندا.

لە كایەی زانستیی و خوێندەوارییدا، نموونەی ژن هەبوون خەریكی تەدریس بوون لە حوجرەدا.

یەكێكی تر لەو كایانە، ڕۆشنبیری و نووسینە، (دایە تەورێز و دایە خەزانی سەرگەتی) نموونەی دوو قەڵەمی ژنانەن، كە دایە خەزان بەر لە نزیكەی یانزدە سەدە و دایە تەورێز بەر لە شەش سەدە شیعر و هۆنراوەیان نووسیوە، لەو ڕۆژگارەدا شیعر و هۆنراوە تاكە ژانری نووسین بوون.

دایە تەورێزی هەورامی:

یەكێكە لەو ژنە خوێنەوارەی كە بە هۆنراوەكانی دڵی گوێگرانی هێناوەتە جۆش، بە ژنێكی عاریف و لە خواترس ناسراوە، لە سەرەتای سەدەی چواردەهەمدا لە دایكبووە، لە ناوەڕاستی هەمان سەدەدا لەهەورامان كۆچی دوایی ئەكات و هەر لەوێش بە خاك ئەسپێرێت، بەیەكێك لە یارانی بابا سەرهەنگی دەودانی ئەژمێرێت.

 صدیق بۆرەكەیی (صفی زادە) بەم شێوەیە شەرحی شیعرەكانی ئەكات….

رازەن پیاڵەم رازەن پیاڵەم                سەرسامم نە بەزم رازەن پیاڵەم

بادەی پیاڵەم یاوا وە عالەم               چمكە ناڵەكەم بەرز بی وەعاڵەم

(ڕازەن پیاڵەم)..واتە: پیاڵەی مەیەكەم لە شاری نهێنیەوە پێم دراوە. (سەرسامم نەبەزم ڕازەن پیاڵەم) واتە: من لەبەزم و جەمی جامخانەی خواناسیدا سەرم سوڕماوە. (بادەی پیاڵەم یاوا وە ناڵەم) واتە:بەڕاستی ئەو مەیەی كە لە ناو پیاڵەكەمدا بوو گەیشتە فریام. (چمكە ناڵەكەم بەرزبی وەعاڵەم) واتە: چونكە ناڵەو بڵێسەی دەروونم لە دونیادا بەرز بوویەوەو بە جارێ هەمووی وریاكردەوە پاشان بە هۆی ئەو مەیەوە كەمێك ئەهوەن بوومەوە.

مەبەستی لەوەیە ك لەڕۆژی بەریندا كە گەوهەری  هەموو بەندەكان پەیمانیان بەست، پیاڵەیەك بادە لە نهێنیەوە بەمن درا، بە ڕاستی من لەبەزمی یارانی جەمخانەدا واقم وڕماوە، كە هەمیشە وا ن لە بیرو خەیاڵی شاری پشتی پەردەی نهێنییەوە، چاك بوو پیاڵە مەیەكەی لە ناو جامەكەمدا بوو، گەیشتە فریای ناڵەی دەرونم. چونكە ناڵەم لە دونیادا بەرز بووەو بەجارێ هەمووی وریاكردەوە، پاشان بەهۆی خواردنەوەی بادەی ئەو پیاڵەوە كەمێك ئەهوەن بوومەوەو ناڵەو بڵێسەی دەروونم داساكاو ئارامیگرت.

سەرجەم دووبەیتەكانی دایە تەورێز پڕن لە زاراوەی خواناسی، كەئەم جۆرە تەعبیرانە هەر لە كۆنەوە لە شیعری فارسی و كوردیدا بەكار هێنراون، بریتین لەو زمانە مەجازیەی شیعری عیرفانی، (ڕاز) واتا سەیركردن و ڕاز خاوەنكردە.(پیاڵە ) بریتیە لە یارو دڵدار، ئەڵێن هەر تۆزقاڵێك لە تۆزقاڵەكانی هەسگەل پیاڵەیەكە كە لەناو یدا، پیاوی خواناس و پارێزگار، شەراب و بادە ئەخواتەوە .(بادە)واتای كۆمەكی خوایی و ئەوینی  بەرزو گەورەیە،( ناڵە) بەو ڕازو نیازو پاڕانەوەیە ئەوترێت كەبەرامبەر خودای گەورە ئەكرێت.

جەم پەی راسان، جەم پەی راسان      یاران یاوەران جەم پەی راسان

هەركەس نێوەكی كەرۆ  ئاسانەن        جەم پەی ڕۆشنی زێڵ خاسانەن

واتا: ئەی یاران كۆببنەوە لە جەمخانەدا بۆراستی و چاكانە، هەر كەسێك لەوێدا چاكە بكات،  كارەكانی بۆ ئاسان ئەبن، ئەم كۆبوونەوەیە بۆ دڵ و دەروونی خواناسان و چاكەخوازانە.

(نێوەكی) واتە: چاكین،  ئەم جەمبوون و كۆبوونەوەیە كە یادی خوای تێدا كراوە، حەقەكان لە هەفتەیەكا یەك جار لە  شوێنێكا كۆبوونەتەوە، خەریكی خوێندنەوەی هۆنراوەكانی سەرئەنجامبوون، سەرەتا پیر یان سەرۆكی جەم، تەنبووری لێداوە، وە بەدەنگی بەرز چەند هۆنراوەیەكی لە هۆنراوەكانی سەرئەنجام بە دڵ و دەنگێكی خۆشو سەرنجڕاكێش خوێندۆتەوە، ئامادەبوانیش بەدوایدا دووبارەیان كردۆتەوە، هەر كەسەو بە پێی توانا قوربانیكردوەو بەو شێوەیە خۆیان لە خودا نزیك كردۆتەوە. هەر بۆیە دایە تەورێز چوونە نێو ئەم مەجلیسەی بە زەرور زانیوە بۆ ڕاست بوونەوەی مرۆڤ لە كردەوە خراپەكانی، ڕازوو نیازیش لە گەڵ خوادا دەكات، هەموو كەسێك لە دونیادا دەبێت كاری چاكە ئەنجام بدات، تا لەڕۆژی دواییدا بە ئاسانی حەشر بكرێت.

زێڵ كەران رەوشەن، زێڵ كەران رەوشەن     یاران وە خوەرە زێڵ كەران رەوشە

سەر سپەردە بان،  وەیاری وەشەن            بسازن پەرێ وێتان یوو جەوشەن

( خوەر) واتە تیشكی خوایی كەلەلایەن خوای گەورەوە ئەكەوێتە سەردڵی مرۆڤە، بە هۆی ئەو تیشكەوە مرۆڤ دەباتە پایەی زانیاری و خواناسی و پارێزگاری و فەڕو شكۆ. دایە تەورێز دەڵێت، ئەی یاران : بەخوەرەو تیشكی خوایی دڵتان ڕووناك بكەنەوە، سەری خۆتان بسپێرنە ئەم ڕێبازە . چونكە ڕەوشتی خوایی ڕەوشتێكی جوانە، بۆ دوا ڕۆژیشتان كراسێكی لە زرێ درووست دەكەن، لێرەوە دایە تەورێز باس لەو بەختەوریە گەورەیە ئەكات كە مرۆڤ تەنها لەكاتی نزیكبوونەوەی لەخواوە چێژی دەكات.

دایە خەزانی سەرگەتی:

ئەم خاتوونە لە دێی سەرگەت لە لەسەرەتای سەدەی پێنجەمی كۆچیدا دایكبووە، ناوی خەزانی كچی ئەحمەدی سەرگەتییە، مناڵبووە باوكی كۆچی دوایی ئەكات، دایكیشی لەبەر هەژاری شووئەكاتەوە، سەرەتا لای دایكی و پاشانیش لای مەلای ئاوایی خەریكی خوێندن بووە، تا بەتەواوەتی فێری نووسین و خوێندنەوە ئەبێت، ئیتر ڕوودەكاتە خوێندنەوەی شیعری شاعیران، وەك هەموو شاعیرێكی تر سرووشتی جوانی  هەورامان كاریگەری گەورەی هەبووە لەسەر نووسینەكانی، بەیەكێك لە ژنە خواناس و پارێزگارەكان ناسراوە، وەك ژنێك توانیویەتی ماوەیەكی زۆر بە شیعر دژایەتی (باباناووس)ی سەرگەتی بكات، كەئەمەش بوێریەكی قەڵەمی ئەم ژنە دەرئەخات، پاشانیش قەناعەتی پێكردوەو هەر لە شیعرەكانیدا هانی خەڵكی داوە شوێنی بكەون، دایە خەزان هەر لە سەرگەت كۆچی دوایی ئەكات و  لە وێش ئەنێژرێت.

لە یەكێك لە دووبەیتەكانیدا داوا لە شێرۆی كوڕی ئەكات كە بێت بە هانای خەڵكەوە، ڕزگاریان بكات لە زوڵمی (بابە ناووس)، وشەی شێریش مەبەستی لەوەیە كە بەتوانای شێرێكەوە بێتە مەیدان و  لەناوی ببات.

شێرە كریا جەور، شێرە كریا جەور                  نە دەست بلە مەردوم كریا جەور

دادمان رەسان نەدەست ئی گەور                    دەستی وەش ئافات دندانش هزەوەر بوو

هەڵبەتە ئەمەش ئەوە ئەسەلمێنێت لەو ڕۆژگارەدا لەهەورامان نەك ژن هەربۆی هەبووە بنووسێت، بەڵكو توانیویەتی بەرامبەر بە پیاوانی گەورەش دژایەتی بكات، ئازادی تەواوی هەبووە.

تیری وەت  كەفۆ دەم و دگانا             مەردت زیندەكەر جە گۆڕستانا

یارت گەلەودان جەوەر ئاوانا              چای خودایوەن هەنش نیشانا

واتە : تیرێكت بۆهاویشتم ئەو تیرە نیشتە دڵم و گیانمی بوژاندەوە، وەك زیندوو كردنەوەی مردوویەك لە گۆڕستان، تۆ بەم كردەوەت یاری خۆتت لە لافاوی ڕووبار و بەری ئاوانا گلەودا، بەڕاستی ئێستا ئەزانم كە تۆ نوێنەری خوایت.

بێگومان ئەمانە تاكە ژنی شاعیری هەورامان نین بەڵكو چەندانی دیكە هەن كە میژوو ناویانی تۆماركردوون.

سەرچاوە:مێژووی صدیق بۆرەكەیی (صەفی زادە) وێژەی كوردی بەشی یەكەم /        لاپەڕە 74_ 78، لاپەڕە 129_130.

Check Also

مامۆستا شه‌ماڵ موفتی.. پیاوێكى خاكی پڕ هه‌گبه‌

دیمانه‌: كه‌تان خادیمیبه‌شی دووه‌مئاینده‌سازى: له‌دواى ڕاپه‌ڕینه‌وه‌ ناسران، به‌تایبه‌ت له‌ به‌رنامه‌ى (میحراب)ه‌وه‌، پاڵنه‌ر چى بوو، هه‌ستت …

34 کۆمێنت

  1. Hello! I could have sworn I’ve been to this blog before but after browsing through some of the post I realized it’s new to me.

  2. Your positivity and enthusiasm are undeniably contagious! This article brightened my day and left me feeling inspired. Thank you for sharing your uplifting message and spreading positivity among your readers.

  3. Your blog has rapidly become my trusted source of inspiration and knowledge. I genuinely appreciate the effort you invest in crafting each article. Your dedication to delivering high-quality content is apparent, and I eagerly await every new post.

  4. I must commend your talent for simplifying complex topics. Your ability to convey intricate ideas in such a relatable way is admirable. You’ve made learning enjoyable and accessible for many, and I appreciate that.

  5. Thank you for great information. Hello Administ .

  6. Everything is very open and very clear explanation of issues. was truly information.

  7. Great post thank you. Hello Administ .

  8. I’m genuinely impressed by how effortlessly you distill intricate concepts into easily digestible information. Your writing style not only imparts knowledge but also engages the reader, making the learning experience both enjoyable and memorable. Your passion for sharing your expertise shines through, and for that, I’m deeply grateful.

  9. Your writing style effortlessly draws me in, and I find it difficult to stop reading until I reach the end of your articles. Your ability to make complex subjects engaging is a true gift. Thank you for sharing your expertise!

  10. Your blog is a true gem in the vast expanse of the online world. Your consistent delivery of high-quality content is truly commendable. Thank you for consistently going above and beyond in providing valuable insights. Keep up the fantastic work!

  11. Nice article inspiring thanks. Hello Administ .

  12. Hi, just required you to know I he added your site to my Google bookmarks due to your layout. But seriously, I believe your internet site has 1 in the freshest theme I??ve came across.

  13. Everything is very open and very clear explanation of issues. was truly information.

  14. Good info. Lucky me I reach on your website by accident, I bookmarked it.

  15. I am continually impressed by your ability to delve into subjects with grace and clarity. Your articles are both informative and enjoyable to read, a rare combination. Your blog is a valuable resource, and I am sincerely grateful for it.

  16. Your passion and dedication to your craft radiate through every article. Your positive energy is infectious, and it’s evident that you genuinely care about your readers’ experience. Your blog brightens my day!

  17. I simply wanted to convey how much I’ve gleaned from this article. Your meticulous research and clear explanations make the information accessible to all readers. It’s abundantly clear that you’re committed to providing valuable content.

  18. Hello! I could have sworn I’ve been to this blog before but after browsing through some of the post I realized it’s new to me.

  19. I wanted to take a moment to express my gratitude for the wealth of invaluable information you consistently provide in your articles. Your blog has become my go-to resource, and I consistently emerge with new knowledge and fresh perspectives. I’m eagerly looking forward to continuing my learning journey through your future posts.

  20. I wanted to take a moment to express my gratitude for the wealth of invaluable information you consistently provide in your articles. Your blog has become my go-to resource, and I consistently emerge with new knowledge and fresh perspectives. I’m eagerly looking forward to continuing my learning journey through your future posts.

  21. Good info. Lucky me I reach on your website by accident, I bookmarked it.

  22. Good info. Lucky me I reach on your website by accident, I bookmarked it.

  23. I really love to read such an excellent article. Helpful article. Hello Administ .

  24. Hello! I could have sworn I’ve been to this blog before but after browsing through some of the post I realized it’s new to me.

  25. I am continually impressed by your ability to delve into subjects with grace and clarity. Your articles are both informative and enjoyable to read, a rare combination. Your blog is a valuable resource, and I am sincerely grateful for it.

  26. In a world where trustworthy information is more important than ever, your commitment to research and providing reliable content is truly commendable. Your dedication to accuracy and transparency is evident in every post. Thank you for being a beacon of reliability in the online world.

  27. Your blog is a true gem in the vast expanse of the online world. Your consistent delivery of high-quality content is truly commendable. Thank you for consistently going above and beyond in providing valuable insights. Keep up the fantastic work!

  28. Your dedication to sharing knowledge is unmistakable, and your writing style is captivating. Your articles are a pleasure to read, and I consistently come away feeling enriched. Thank you for being a dependable source of inspiration and information.

  29. Your blog has rapidly become my trusted source of inspiration and knowledge. I genuinely appreciate the effort you invest in crafting each article. Your dedication to delivering high-quality content is apparent, and I eagerly await every new post.

  30. JseraldNor

    Aviator Spribe казино играть с друзьями
    I think, that you commit an error. I suggest it to discuss. Write to me in PM.
    Добро пожаловать в захватывающий мир авиаторов! Aviator – это увлекательная игра, которая позволит вам окунуться в атмосферу боевых действий на небе. Необычные графика и захватывающий сюжет сделают ваше путешествие по воздуху неповторимым.

    Играйте в Aviator Spribe играть с друзьями онлайн казино и выигрывайте крупные денежные призы!
    Aviator игра позволит вам почувствовать себя настоящим пилотом. Вам предстоит совершить невероятные маневры, выполнять сложные задания и сражаться с противниками. Улучшайте свой самолет, чтобы быть готовым к любым ситуациям и становиться настоящим мастером.
    Основные особенности Aviator краш игры:
    1. Реалистичная графика и физика – благодаря передовой графике и реалистичной физике вы почувствуете себя настоящим пилотом.
    2. Разнообразные режимы игры и миссии – в Aviator краш игре вы сможете выбрать различные режимы игры, такие как гонки, симулятор полетов и захватывающие воздушные бои. Кроме того, каждая миссия будет предлагать свои собственные вызовы и задачи.
    3. Улучшение и модернизация самолетов – в игре доступны различные модели самолетов, которые можно покупать и улучшать. Вы сможете устанавливать новое оборудование, улучшать двигательность и мощность своего самолета, а также выбирать различные варианты окраски и декорации.
    Aviator краш игра – это возможность испытать себя в роли авиатора и преодолеть все сложности и опасности воздушного пространства. Почувствуйте настоящую свободу и адреналин в Aviator краш игре онлайн!
    Играйте в «Авиатор» в онлайн-казино Pin-Up
    Aviator краш игра онлайн предлагает увлекательную и захватывающую игровую атмосферу, где вы становитесь настоящим авиатором и сражаетесь с самыми опасными искусственными интеллектами.
    В этой игре вы должны показать свое мастерство и смекалку, чтобы преодолеть сложности многочисленных локаций и уровней. Вам предстоит собирать бонусы, уклоняться от препятствий и сражаться с врагами, используя свои навыки пилотирования и стрельбы.
    Каждый уровень игры Aviator краш имеет свою уникальную атмосферу и задачи. Будьте готовы к неожиданностям, так как вас ждут захватывающие повороты сюжета и сложные испытания. Найдите все пути к победе и станьте настоящим героем авиатором!
    Авиатор игра является прекрасным способом провести время и испытать настоящий адреналиновый разряд. Готовы ли вы стать лучшим авиатором? Не упустите свой шанс и начните играть в Aviator краш прямо сейчас!
    Aviator – играй, сражайся, побеждай!
    Aviator Pin Up (Авиатор Пин Ап ) – игра на деньги онлайн Казахстан
    Aviator игра предлагает увлекательное и захватывающее разнообразие врагов и уровней, которые не оставят равнодушными даже самых требовательных геймеров.
    Враги в Aviator краш игре онлайн представлены в самых разных формах и размерах. Здесь вы встретите группы из маленьких и быстрых врагов, а также огромных боссов с мощным вооружением. Разнообразие врагов позволяет игрокам использовать разные тактики и стратегии для победы.
    Кроме того, Aviator игра предлагает разнообразие уровней сложности. Выберите легкий уровень, чтобы насладиться игровым процессом, или вызовите себе настоящий вызов, выбрав экспертный уровень. Независимо от выбранного уровня сложности, вы получите максимум удовольствия от игры и окунетесь в захватывающий мир авиаторов.
    Играйте в Aviator и наслаждайтесь разнообразием врагов и уровней, которые позволят вам почувствовать себя настоящим авиатором.

  31. I wanted to take a moment to express my gratitude for the wealth of invaluable information you consistently provide in your articles. Your blog has become my go-to resource, and I consistently emerge with new knowledge and fresh perspectives. I’m eagerly looking forward to continuing my learning journey through your future posts.

  32. Your blog has rapidly become my trusted source of inspiration and knowledge. I genuinely appreciate the effort you invest in crafting each article. Your dedication to delivering high-quality content is apparent, and I eagerly await every new post.

  33. Your passion and dedication to your craft radiate through every article. Your positive energy is infectious, and it’s evident that you genuinely care about your readers’ experience. Your blog brightens my day!

  34. Sonia

    Deep throating in front of the camera and spanking on my delicious buttocks, also lots of squirt and I really enjoy it! blonde free live webcams with girls is always included.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلیکترۆنییەکەت بڵاوناکرێتەوە. خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *