شه‌ممه‌ , نیسان 13 2024

جێنده‌ر بۆ؟

-3-
نوسینى: ی. پ. د. عالیه‌ فه‌ره‌ج
زۆرجار زۆرێك له‌ ئێمه‌ى ژنان ئه‌كادیمى بین له‌ بوارى پسپۆڕى جیاوازدا یان چالاكه‌وانبین‌و خاوه‌نى ئه‌زمون‌و خه‌باتێكى مه‌ده‌نى به‌رده‌وام بین، ئه‌م پرسیاره‌ له‌ خۆمان ده‌كه‌ین: بۆ ئه‌بێت له‌ زۆرینه‌ى كۆمه‌ڵگا لۆكاڵیه‌كانى جیهاندا ژنان بۆ ته‌عبیركردن له‌ پرسى خۆیان چه‌مكى جێنده‌ر به‌كار بهێنن، له‌م چه‌ند ئه‌ڵقه‌یه‌دا هه‌وڵده‌ده‌م به‌ سه‌ربوردێكى مێژوویى بگه‌مه‌ وه‌ڵامێك بۆ ئه‌م پرسیاره‌.
كلتورى مرۆڤ سالارى كلتورێكى جیهانیه‌ كه‌ به‌ مێژووى كۆمه‌ڵگا جیاوازه‌كان ڕۆڵى بنه‌ڕه‌تى بینیوه‌ له‌ هێنانه‌دى پارسه‌نگى نێوان هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز له‌هێز‌و ده‌سه‌ڵاتدا، له‌ چوارچێوه‌ى گۆڕانكارییه‌ به‌دواییه‌كه‌كاندا كه‌ سیسته‌مى كۆمه‌ڵایه‌تى ‌و كلتورى میله‌تان به‌خۆیانه‌وه‌ بینیوه‌‌و، هه‌میشه‌ خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات هه‌لى بووه‌ بۆ به‌كارهێنانى ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ى بۆ خستنه‌گه‌ڕى به‌رامبه‌ره‌كه‌ى، له‌پێناو به‌رجه‌سته‌كردنى به‌رژه‌وه‌ندییه‌ باڵاكانى خۆى. بۆیه‌ له‌ سه‌ره‌نجامدا بێبه‌شكردنى لایه‌نى به‌كارهێنراو له‌ ده‌ستكه‌وت‌و ده‌رهاویشته‌كانى به‌كارهێنانى ده‌سه‌ڵاته‌كان به‌ ئاشكرا تێبینى ده‌كرێت.
ئه‌وه‌ى زۆرێك له‌ توێژینه‌وه‌ زانستیه‌كان له‌سه‌ر واقیعى ڕێگه‌ پێدراو له‌ لایه‌ن سیسته‌مه‌ كۆمه‌ڵایه‌تى‌و كلتورى كۆمه‌ڵگاكانه‌وه‌ بۆ هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز ده‌یخه‌نه‌ڕوو به‌م شێوه‌یه‌ى خواره‌وه‌یه‌:
یه‌كه‌م: واقیعى كۆمه‌ڵایه‌تى ژنان هه‌ریه‌كه‌ له‌ ڕۆڵى بونیادنه‌ر بۆ تۆڕى په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان ‌و پارێزه‌رى ئه‌م تۆڕى په‌یوه‌ندییانه‌یه‌ كه‌ له‌ ڕێى سێ به‌هاى سه‌ره‌كیه‌وه‌ به‌ئه‌نجام دێت، به‌هاكانیش بریتین له‌ په‌یوه‌ندییه‌كان Relation‌و پێكه‌وه‌بوون Connection و به‌ریه‌ككه‌وتن Cominication، ئه‌م سێ به‌هایه‌ له‌ زۆربه‌ى كۆمه‌ڵگاكاندا چوارچێوه‌ بۆ ڕۆڵه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانى ژنان دیاریده‌كه‌ن.
دووه‌م: واقیعى كۆمه‌ڵایه‌تى پیاوان كه‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ خاوه‌ندارێتى هێزه‌كان‌و كێبه‌ركێ بۆ له‌خۆگرتنى پێگه‌یه‌ك له‌ پله‌به‌ندى زۆرترین هێز ده‌گرێته‌وه‌‌و، له‌ چوارچێوه‌ى سێ به‌هاى سه‌ره‌كیدا دێته‌دی، كه‌ بریتین له‌ سه‌ربه‌خۆیه‌تى Independence ‌و ده‌سه‌ڵات Power ‌و به‌ده‌ستهێنان Accomplishments، ئه‌م سێ به‌هایه‌ له‌ زۆربه‌ى كۆمه‌ڵگاكاندا به‌ به‌هاى پیاوانه‌ داده‌نرێت.
له‌ مێژوو ‌و واقیعى كۆمه‌ڵگاكاندا ده‌سه‌ڵاتى به‌ڕێوه‌بردن هه‌میشه‌ ڕێخۆشكه‌ربووه‌ بۆ گرێدانى به‌ ده‌سه‌ڵاتى داڕێژه‌ر یان ده‌سه‌ڵاتى دامه‌زرێنه‌ر، بۆیه‌ هه‌ركام له‌ دوو ڕه‌گه‌زه‌ (ژنان یان پیاوان) بوبێته‌ خاوه‌نى ده‌سه‌ڵاتێكى ڕاسته‌قینه‌ له‌ به‌ڕێوه‌بردنى ژیان یان دامه‌زراوه‌یه‌ك له‌ دامه‌زراوه‌كانى كۆمه‌ڵگا یان دامه‌زراوه‌كانى ده‌سه‌ڵاتى فه‌رمى به‌ڕێوه‌بردنى كاروبارى خه‌ڵك، به‌ تێپه‌ڕبونى كات ئه‌م ڕه‌گه‌زه‌ بووه‌ته‌ خاوه‌نى ده‌سه‌ڵاتى داڕشتنى ستایلى ژیان یان خاوه‌ندارێتى دامه‌زراوه‌كانى كردووه‌ یان بووه‌ته‌ میراتگرى دامه‌زراوه‌كانى ده‌سه‌ڵاتى فه‌رمى‌و به‌پێى به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانى خۆى، له‌ ئه‌نجامدا هه‌ستاوه‌ به‌ بونیاندنانه‌وه‌ى ئه‌و دامه‌زراوانه‌.
ئه‌گه‌ر بمانه‌وێت ئه‌م شیكردنه‌وه‌یه‌ دابه‌زێنینه‌ سه‌ر ئاستى واقیعى كۆمه‌ڵگاكان، تێبینده‌كرێت كاتێك به‌ڕێوه‌بردنى سیسته‌مى كلتورى‌و كۆمه‌ڵایه‌تى كۆمه‌ڵگاكان بۆ نمونه‌ له‌ كۆمه‌ڵگاى كوردى به‌ ته‌واوه‌تى ده‌بێته‌ وه‌زیفه‌ى پیاوان، به‌شێوه‌یه‌كى ته‌دریجى خودى سیسته‌مه‌كان له‌ ڕووى بونیاد‌و پێكهاته‌وه‌‌و وه‌زیفه‌وه‌ به‌ ڕاده‌یكى زۆر ده‌بنه‌ هه‌ڵگرى به‌رژه‌وندییه‌كانى پیاوان له‌سه‌ر ئاستى خودى ‌و پێگه‌ى خێزانى‌و كۆمه‌ڵایه‌تى ‌و سیاسى‌و، به‌ ئاشكرا ئه‌م بایه‌سنێسه‌ Gender Biasڕه‌نگده‌داته‌وه‌، له‌م نێوه‌نده‌شدا خودی ژنان ده‌بنه‌ بكه‌ره‌ كاراكانى به‌دیهێنانى ئه‌م به‌رژه‌وه‌ندییانه‌‌و پارێزه‌رانیشى.له‌مه‌ش گرنگتر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌م پڕۆسه‌یه‌ به‌ ده‌ستپێشخه‌رى ‌و سه‌رپه‌رشتى ژنان له‌ نه‌وه‌یه‌كه‌وه‌ بۆ نه‌وه‌یه‌كى تر به‌به‌رده‌وامی ئه‌نجام ده‌درێت‌و ئه‌گوێزرێته‌وه‌.
به‌سه‌رنجدانێكى ووردى عورفى كۆمه‌ڵگاى كوردی ئاشكرا ده‌بێت كه‌ دابینكردنى پێداویستیه‌ سه‌ره‌كیه‌كانى پیاوان له‌ گه‌ڵ هێنانه‌دى حه‌ز‌و خواست‌و ئاواته‌كانیان پله‌ى یه‌كه‌میان پێدراوه‌ له‌ چوارچێوه‌ى عورف‌و داب‌و نه‌ریتى كوردیدا‌و، له‌ به‌رامبه‌ردا ژنان له‌ چوارچێوه‌ى سێ به‌ها سه‌ره‌كیه‌كه‌دا كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كان Relation‌و پێكه‌وه‌بوون Connection و به‌ریه‌ككه‌وتنه‌ Cominication ده‌بنه‌ جێبه‌جێكارى ڕاسته‌قینه‌ بۆ هێنانه‌دى واقیعێكى كۆمه‌ڵایه‌تى كه‌ خۆیان وه‌كو ژنان بێبه‌شده‌كرێن تیایدا له‌ ئیمتیازاتى كۆمه‌ڵایه‌تى كۆمه‌ڵگاكه‌یان.
له‌ وێنه‌ جێگیره‌كانى عورف به‌رامبه‌ر هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز كه‌ جیاكارییه‌كى ئاشكراى پێوه‌ دیاره‌ له‌ چوارچێوه‌ى دوو واقیعى كۆمه‌ڵایه‌تى جیاواز له‌ داڕشتن‌و كاركردندا، وێنه‌كانى به‌ڕێوه‌بردنى په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانه‌ كه‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ فۆڕمه‌كانى پێشوازیكردن‌و دانشتن‌و دابه‌شكردن‌و دیاریكردنى شوێنى دانیشتن له‌ هه‌ریه‌كه‌ له‌ بازنه‌ى خێزان‌و دامه‌زراوه‌كان‌و كۆمه‌ڵگادا‌و به‌ڕێوه‌بردنى گفتوگۆ ده‌گرێته‌وه‌‌و، ده‌كرێت به‌ جومگه‌ى هه‌ستیار‌و ڕێخۆشكه‌ر دابنرێت بۆ بونیادنانى دوو ستایل له‌ ژیانى كۆمه‌ڵایه‌تى له‌ هه‌مان كۆمه‌ڵگادا، هه‌روه‌ها كاریگه‌رى گۆڕاوه‌كانى وه‌كو ته‌مه‌ن‌و پێگه‌ى خێزانى‌و ڕیزبه‌ندى ناو خێزان له‌سه‌ر عورفه‌ كۆنترۆڵكه‌ره‌كانى په‌یوه‌ندییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان بۆ هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز دووباره‌ ڕۆڵى بنه‌ڕه‌تیان ده‌بێت له‌ جێگیركردن‌و به‌رده‌وامیپێدانى ئه‌و دوو جۆره‌ له‌ ستایلى ژیانى كۆمه‌ڵایه‌تى بۆ هه‌ردوو ڕه‌گه‌ز له‌ ئه‌نجامدا دابه‌شكردنى خودى كۆمه‌ڵگایه‌ك بۆ دوو كۆمه‌ڵگا.
له‌ لایه‌كى تره‌وه‌ عورفه‌ تایبه‌ته‌كان به‌ بۆنه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان، به‌ نمونه‌ شاییه‌كان‌و شیوه‌نه‌كان‌و هه‌ریه‌كه‌ له‌ شێوازه‌ جیاوازه‌كانى ده‌ربڕینى خۆشى‌و خه‌م له‌ لایه‌ن هه‌ردوو ڕه‌گه‌زه‌وه‌‌و سنورى قه‌بوڵكردنى ئه‌و شێوازانه‌ له‌لایه‌ن سیسته‌مه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانه‌وه‌‌و ، تایبه‌تكردنى شوێنى جیاواز له‌ هه‌ردوو بۆنه‌كاندا بۆ ژنان‌و پیاوان‌و، هه‌روه‌ها جیاوازى له‌ نێوان دابه‌شكردنى ڕووبه‌رى به‌ڕێوه‌بردنى بۆنه‌كان له‌ لایه‌ك‌و دابه‌شكردنى ڕۆڵه‌ خزمه‌تگوزارییه‌كان له‌ لایه‌كى تره‌وه‌ له‌نێوان ژنان‌و پیاوان‌و كاریگه‌رى ئه‌م فۆڕمه‌ له‌ دابه‌شكردن له‌سه‌ر دابه‌شكردنى ده‌سه‌ڵات‌و پێگه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان.
هه‌رچه‌نده‌ له‌ ڕووى زانستیه‌وه‌ گرنگى بونى شه‌راكه‌تى ڕاسته‌قینه‌ له‌ نێوان دایكان‌و باوكان له‌ پڕۆسه‌ى پێگه‌یاندنى نه‌وه‌كانیان له‌ هه‌ردوو قۆناغی مناڵى‌و هه‌رزه‌كاریدا جێگیره‌، له‌ واقیعدا له‌ بازنه‌ى خێزاندا بێت یان دامه‌زراوه‌كانى خوێندن‌و په‌روه‌رده‌ بێت پشكى گه‌وره‌ى پڕۆسه‌ى پێگه‌یاندنى نه‌وه‌كان ده‌درێت به‌ ژنان، به‌بێ ئه‌وه‌ى نه‌ له‌سه‌ر ئاستى ده‌سه‌ڵات نه‌ له‌سه‌ر ئاستى كۆمه‌ڵگا خزمه‌ت به‌ ژنان بكرێت له‌ ڕووى ئاماده‌كردنیان بۆ جێبه‌جێكردنى ڕۆڵى په‌روه‌شیار‌و ڕاهێنه‌ر‌و…هتد.
له‌گه‌ڵ ئه‌م نمونانه‌‌و چه‌ندین نمونه‌ى به‌رجه‌سته‌كراوى ژیانى ڕۆژانه‌ى كۆمه‌ڵگاكاندا، چه‌ند پرسیارێك خۆى ده‌سه‌پێنێ، له‌وانه‌:
ئه‌گه‌ر سیسته‌مه‌ كۆمه‌ڵایه‌تى‌و كلتورى كۆمه‌ڵگاكان‌و فاكته‌ره‌ پشتگیره‌كانى ده‌سه‌ڵات‌و هێزییان ته‌نها بۆ پیاوان جێگیر نه‌كردایه‌، ئایا واقیعى كۆمه‌ڵگاكان‌و ستایلى ژیان به‌م شێوازانه‌ى ئێستا ده‌بوو؟
ئایا ئه‌گه‌ر ژنان ئاستى هۆشیاربونیان به‌ خۆیان له‌م ئاسته‌ى ئێستا زیاتر ببوایه‌، تا چ ڕاده‌یه‌ك واقیعى كۆمه‌ڵایه‌تیان جیاوازتر ئه‌بوو؟
ئایا له‌ كۆمه‌ڵگایه‌كى نه‌ریتیدا كه‌ خێزان سه‌نته‌ره‌ تیایدا نه‌ك تاك تا چ ڕاده‌یه‌ك جێنده‌ر ئه‌توانێت مرۆڤبونى ژنان له‌ واقیعى كۆمه‌ڵایه‌تى‌و له‌ ده‌ره‌وه‌ى بازنه‌ى ژیانى خێزانیدا بچه‌سپێنێت؟
تا ئێستا به‌دیلى جێنده‌ر له‌ چوارچێوه‌ى كلتورى كوردیدا چیبووه‌ كه‌ كار له‌ سه‌ر هاوسه‌نگكردنى هاوكێشه‌ى ده‌سه‌ڵات له‌ بونیادى كۆمه‌ڵایه‌تیدا بكات؟
سه‌رجه‌م ئه‌م پرسیارانه‌ ڕوبه‌ڕووى چالاكه‌وانى بوراى مافی ژنان ده‌بنه‌وه‌ كه‌ هه‌میشه‌ هه‌ڵگرى دروشم‌و پڕۆژه‌ى به‌ مرۆییكردنى مافه‌كانى ژنانن.

Check Also

دایکان لە مانگی ڕەمەزاندا

کورتە فیلمی دایکان لەمانگی ڕەمەزانداوێنەگرتن و مۆنتاژ… موختار حەبیبئەکتەرەکانحەیدر حەمەساڵحعوسمان محەمەدنیشتیمان حەمە ئەمینلیا شیروانڕۆژمان عوسمانهۆگر …

20 کۆمێنت

  1. TimsothySEECT

    Создаваемые торгово-промышленным объединением тренажеры для кинезитерапии https://trenazhery-dlya-kineziterapii.ru и специально разработаны для восстановления после травм. Устройства имеют интересное соотношение цены и качества.
    Продаем очень доступно Кроссовер с перекрестной тягой с усиленной конструкцией. В каталоге интернет-магазина для кинезитерапии всегда в продаже модели грузоблочного и нагружаемого типа.
    Изготавливаемые тренажеры для реабилитации гарантируют комфортную и безопасную тренировку, что особенно важно для тренирующихся пациентов в процессе восстановления.
    Станки обладают подстраиваемым сопротивлением и уровнями нагрузки, что дает возможность индивидуализировать занятия в соответствии с потребностями любого больного.
    Все тренажеры подходят для ЛФК по руководству профессора Сергея Бубновского. Оснащены рукоятками для удобного выполнения тяговых движений в наклоне или лежа.

  2. Everything said made a bunch of sense. However, think about this, what if you were to create a killer headline? I am not suggesting your content isn’t solid, but suppose you added something that makes people want more? I mean %BLOG_TITLE% is a little boring. You might glance at Yahoo’s home page and note how they create news headlines to grab viewers to open the links. You might add a related video or a picture or two to grab people excited about everything’ve got to say. Just my opinion, it might bring your posts a little bit more interesting.

    http://www.women119.co.kr/bbs/board.php?bo_table=free&wr_id=424570

  3. Hmm is anyone else experiencing problems with the images on this blog loading? I’m trying to figure out if its a problem on my end or if it’s the blog. Any feed-back would be greatly appreciated.

  4. Please let me know if you’re looking for a author for your site. You have some really great posts and I think I would be a good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d really like to write some articles for your blog in exchange for a link back to mine. Please blast me an e-mail if interested. Many thanks!

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلیکترۆنییەکەت بڵاوناکرێتەوە. خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *